Σάββατο, 26 Μαρτίου 2011

Η εξαιρετική περίπτωση μιας συνηθισμένης ιστορίας - Αντρέα Ντάρια

Η εξαιρετική περίπτωση μιας συνηθισμένης ιστορίας - Αντρέα Ντόρια (Andrea Doria)

Όταν ο συγγραφέας γνωρίζει ότι σύντομα θαπεθάνει, η από-φασή του να γράψει αφήνει εξ ορισμού ένα ίχνος τραγικότη-τας στο κείμενο. Όταν σκόπιμα επισπεύδει το θάνατό του και όταν μάλιστα οωτό είναι το θέμα του κειμένου, τότε συχνά έχουμε τη λογοτεχνία των μαρτύρων, των ηρώων και των αυτοχείρων. Όταν η απόφαση αυτής της επίσπευσης είναι κάθε άλλο παρά αυτοκαταστροφική, όταν είναι μια κατάφα-ση της ζωής από την αρχή ως το τέλος, τότε μιλάμε για ένα είδος κειμένου ακραία θεωρητικού: To κείμενο της n'Drea αντιστρέφει την έννοια της ματαιοδοξίας. Είναι μια συγκέ-ντρωση πολιτικής και ηθικής σκέψης που εμψυχώνεται από την ασθένεια και το θάνατο για να ζωογονήσει το χρέος για προσωπική αντίσταση.
Os Cangaceiros
Η Andrea Doha (n'Drea) ήταν μέλος των Os Cangaceiros, μιας ομάδας που έδρασε στη Γαλλία τη δεκαετία του '80 και του '90. Πήραν το όνομά τους από τους παράνομους ληστές που έδρασαν από το τέλος του 19ου αιώνα και μέχρι τα μέσα περίπου του 20ού στην ύπαιθρο της Βραζιλίας και οι οποί-οι, ως "ρομπέν των δασών", λήστευαν ιδιοκτήτες φυτειών και διένειμαν μέρος της λείας στους φτωχούς και άκληρους, ρεζιλεύοντας την αστυνομία και αψηφώντας την επίσημη δικαιοσύνη.
Οι σύγχρονοι Os Cangaceiros αρνούνταν τη μισθωτή σκλαβιά και επιτέθηκαν στο σύστημα των φυλακών στη
7
8

Γαλλία. Άφησαν μια αξιόλογη σειρά κρνπκών κειμένων και προκηρύξεων.1 Σημαντική κληρονομιά τα κείμενα τα οποία αναλύουν και στηρίζουν τις εξεγέρσεις σε φυλακές σε ολό-κληρη τη Γαλλία που ξεκίνησαν την Κυριακή 5 Μαί'ου 1985 και κλιμάκωσαν την οργή των φυλακισμένων για τη δολο-φονία από δεσμοφύλακες στο Fleury του Bruno Sulak, που επιχείρησε να αποδράσει. Μέχρι και τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς, ένα ορμητικό κύμα αλληλεγγύης, μέσα και έξω από τις φυλακές, με σαμποτάζ στις συγκοινωνίες, καταστροφές τυπογραφείων αντιδραστικών εφημερίδων και στάσεις κρα-τουμένων δεν έλεγε να κοπάσει.2
Οι ίδιοι οι Os Cangaceiros δήλωσαν για τον εοωτό τους το 1986, ανατρέποντας διάφορες ταμπέλες που προέκυπταν από τις προκαταλήψεις των μπάτσων, των μμε και της "κοι-νής γνώμης", ότι: «δεν προερχόμαστε από αριστεριστές, αναρχικούς ή οτιδήποτε άλλο. Δεν υπάρχει ούτε ένας πρώην κοινωνικός αγωνιστής ανάμεσά μας. και κανείς από μας δεν έχει ανακατειπεί σε κανέναν και οποιουδήποτε είδους πολι-τικό χώρο. Έχουμε ένα μόνο κοινό σε σχέση με τις πολνηκές ομάδες και οργανώσεις: τον πόλεμο. Είναι όλοι εχθροί μας, με καμία εξαίρεση. Δεν βρισκόμαστε στα όρια της εγκλημα-τικότητας: είμαστε εγκληματίες».
Στις αρχές της δεκαετίας του '90 δημιούργησαν σκάνδα-λο κλέβοντας μια σειρά από μακέτες και σχέδια για φυλακές που επρόκειτο να χτιστούν, τα οποία δημοσιοποίησαν ευ-
1 Εξέδωσαν -εκτός από το βιβλίο της n'Drea, Παρίσι 1992- τρία τεύχη του περιοδικού Os Cangaceiros (Ιανουάριος 1985, Νοέμβριος 1985 και Ιούνιος 1987 αντίστοιχα), το βιβλίο των Yves Delhoyse και Georges Lapierre, L'incendie millenariste, Παρίσι 1987, καθώς και το φάκελο Treize milles belles, Παρίσι 1990, με κείμενα σχετικά με την εξέγερση των φυλακών.
2 Στα ελληνικά έχουν κυκλοφορήσει στο Sabot (περιοδική έκδοση για την προβοκάτσια και τον βανδαλισμό, δαίμων του τυπογραφείου, Αθήνα χ.χ., σσ. 2-18), κάποιες μεταφράσεις από το φάκελο των OC Treize milles belles, που είχαν δημοσιευτεί και σε τεύχη του περιοδικού Mordicus και ττ\ς εψτ\μερίδας LeMonde Libertaire: προκηρύξεις των OC, περιγραφή των ενεργειών σαμποτάζ στο «πρόγραμμα 13.000» (για υψίστης ααψαλείας σω-φρονιστήρια χωρητικότητας 13.000 κρατουμένων) καθώς και χρονολόγιο και ανάλυση της εξέγερσης των φυλακών στη Γαλλία. Επίσης, δημοσιεύ-τηκε στο περιοδικό Τα παιδιά της γαλαρίας, τεύχος 11, Σεπτέμβριος 2005, η μετάφραση μιας συνέντευξης δύο πρώην μελών των Os Cangaceiros στο ισπανικό περιοδικό Karana το 2002.

9
ρέως. Η δημοσιοποίηση αυτή ήταν μέρος μιας ολόκληρης σειράς από ενέργειες σαμποτάζ που ξεκίνησαν τον Απρίλιο του 1989 και περιλάμβαναν παρεμπόδιση των κατασκευα-στικών έργων των φυλακών του «προγράμματος 13.000» με την προσθήκη ζάχαρης στο τσιμέντο (έτσι ώστε να μην μπο-ρεί να πήξει), καταστροφές στα ηλεκτρονικά συστήματα της εταιρείας τσιμέντων, ενέδρα και δημόσιο ξυλοδαρμό ενός εμπλεκόμενου αρχιτέκτονα.
κριτική στο ιατρικό σύστημα
Τα τελευταία εικοσιπέντε χρόνια, μαζί με πολλές μελέτες και έρευνες που καταδεικνύουν τα αδιέξοδα και τις σκόπιμα συγκαλυμμένες αποτυχίες των συστημάτων υγείας και των κυρίαρχων θεραπευτικών αντιλήψεων, μία σειρά από διαφορετικές προσεγγίσεις (π.χ. η Νέα Ιατρική του R. Geert Hamer3 στη Γερμανία ή η Ολιστική Βιολογία των Ζωντανών Υπάρξεων στη Γαλλία) ξαναγράφουν τα κλασικά αξιώματα της ιατρικής. Αντιστρέφουν, όπως έχει συνοψίσει σε πολλά κείμενά του ο Jean-Jacques Crevecoeur, τη θεμελιώδη αρχή της δυτικής ιατρικής ότι δήθεν «η ασθένεια υπάρχει, είναι κάτι το μοιραίο και πρέπει να το εξαφανίσουμε το γρηγο-ρότερο».4
Η λεγόμενη «παράλληλη» ή «εναλλακτική» ιατρική, εμ7τνευσμένη συχνά από «μη δυτικές» και «παραδοσιακές>> (ό,τι και να σημαίνει αυτό) μεθόδους κατανόησης του νοσείν, έχει αποτελέσει αντικείμενο εκδικητικών επιθέσεων και υποτιμήσεων από την «κλασική» ιατρική. Ταυτόχρονα έχει κερδίσει πολύ έδαφος (όχι ακόμη στη βιομηχανική φαρμακοπαραγωγή) και σταδιακά έχει γίνει απαραιτητος
3 Die Wahrheit ilber Dr. Earners Entdeckung Konflikte - Ausloser - Verlauf bei Krebs und anderen heilbaren Krankheiten, #2006.
4 Βλ. για παράδειγμα Jean-Jacques Crevecoeur, Le Langage de la Guerison, Jouvence 2000 και την ιστοσελίδα του Crevecoeur: http://therabiosystem. typepad.com, όπου παρουσιάζει το θεραπευτικό του σύστημα και σχετική βιβλιογραφία' βλ. επίσης Christian Fleche & Philippe Levy, Les protocoles de retour a la sante, Le Souffle d'Or, Παρίσι 2005, Richard Siinde, Medecine du mal, medecine des mots, Quintessence 2002 και Thomas Lamotte, Ecouter et comprendre la maladie, Tequi 2002.
IO

συνομιλητής των παλαιότερα κυρίαρχων προσεγγίσεων.
Κάποια ιστορικά παραδείγματα δεν μπορούν εύκολα να συμψηφιστούν στο «εναλλακτικό» αυτό ρεύμα. Πρόσφατη είναι η δημοσίευση της κρντικής στην επιστήμη με αιχμή την εμπορευματοποίηση της γέννησης των βρεφών της γαλλικής ομάδας bebes en colere (2004), όπου δηλώνουν ότι «η επι-στήμη δεν μπορεί να βελτιωθεί, αφού δεν πρόκειται για κάτι ουδέτερο... είναι αναπόσπαστο κομμάτι της φρικτής αυτής κοινωνίας του κέρδους»·5 Ήδη από τη δεκαετία του '70, η γνωστότερη κολλεκτίβα ασθενών στη Γερμανία (κυρίως της κατηγορίας των λεγόμενων «ψυχικά ασθενών»), η SPK,6 εξέφρασε συχνά θέσεις με πολνηκή απεύθυνση ξεκάθαρη, θέσεις δύσκολες και περιθωριακές, οι οποίες της στέρησαν μια γενικότερη απήχηση. Δεν είχε ποτέ βλέψεις να παραδενγ-ματίσει, όπως οι σύγχρονες εναλλακτικές πρακτικές, άλλους ασθενείς, να τους προσηλυτίσει ή να τους οδηγήσει σε συ-γκεκριμένες ενέργειες. Ήταν πολύ περισσότερο ένα δίκτυο αλληλοβοήθειας, με αμφίβολες "επιτυχίες" και "αποτελέ-σματα", αλλά με ένα πάθος και μια κρνηκή εγρήγορση που σπάνια ταυτίζουμε με την εικόνα του "αρρώστου". και η περίπτωση της n'Drea;
To 1985, η n'Drea έμαθε ότι είχε καρκίνο. Αφού υπέστη εγχειρίσεις, χημειοθεραπεία και ακτίνες για κάποιον καιρό, έχασε κάθε ελπίδα ότι θα θεραπευόταν. Όταν το 1990 της πρότειναν να γίνει πειραματόζωο για ένα νέο φάρμακο, αρ-νήθηκε και -πραγματοποιώντας ένα σχέδιο που επεξεργαζό-ταν από καιρό- «αποφάσισε να αποχωρήσει εντελώς από τον ιατρικό κόσμο... και να πεθάνει με τους δικούς της όρους ανάμεσα σε οωτούς που αγαιιούσε, αρνούμενη μια κοινωνία
5 Bebes en Colere, La Medecine est une putain. Son maquereau c'est le pharmacien. Prolegomenes a une critique de la science ou de la marchandisation de la naissance, Παρίσι 2004, σ. 1.
6 Sozialistische Patientenkollektiv, Σοσιαλιστική Κολλεκτίβα Ασθενών που ιδρύθηκετο 1965. Βλ. την πολύγλωσση ιστοσελίδα τους www.spkpfh. de και βλ. την ιστορία της Κολλεκτίβας και του Μετώπου Ασθενών στο βιβλίο PF/SPK(H), Geschichte der Patientenfront. Grundgipfellagiges, Erganzendes, Frakturen, εκδόσεις KRRIM - PF-Verlag fur Krankheit, Μάνχαϊμ 2001. Στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει το βιβλίο S.P.K. (Σοσιαλι-στική Κοινότητα Ασθενών), Οι "ψυχασθενείς" ενάντια στο κεφάλαιο, μτφρ. Δημ. Γιαννόπουλος - Βαρ. Κολλιοπούλου, Κομμούνα, Αθήνα χ.χ.

II
που κλέβει τις ζωές αλλά και τους θανάτους μας».7
Η συνολική της αντίληψη την οδήγησε να πάρει μια ασυ-νήθιστη απόφαση για τον εαυτό της και να την υποστηρίξει. Σίγουρα προϋποθέτει, αλλά και υπερβαίνει τη βιοηθική συ-ζήτηση για την ευθανασία, την κρνηκή στην ιατρική νομο-θεσία, τις φαρμακοβιομηχανίες και τις επιδοτήσεις της έρευ-νας εναντίον του καρκίνου. Η n'Drea δεν ανέλαβε να αρ-νηθεί το «πρωτόκολλο» για παραδενγματισμό, ούτε θέλησε να προπαγανδίσει με τακτικά επιχειρήματα την ατομική της πολνηκή αντίσταση ενάντια στα συμφέροντα των φαρμακο-βιομηχάνων. Με άλλα λόγια, το κείμενο της n'Drea δεν λέει: Μην κάνετε χημειοθεραπεία, δεν αξίζει τον κόπο. Ούτε και λέει: θυσιαστείτε για να πoL·μήσετε με τον ίδιο σας το θάνα-το την ιατρική εξουσία, αφού δεν μπορείτε, ως ανιάτως ασθε-νούντες, να το κάνετε με τη ζωή σας. Εκφράζει μια συνειδητά εκκεντρική και ακραία στάση στη διεκδίκηση του ποιοτικού. Στα λόγια της -και στην απόφασή της να απευθύνει αυτά τα λόγια- αποκτούν νέο νόημα, σε έναν νέο συνδυασμό κυ-ριολεξίας και μεταφοράς, οι φράσεις μηχανική υποστήριξη, ανώφελη επιβίωση και δεν είναι ζωή αυτή.
η ασθένεια-εμπόρευμα και η ασθένεια-ντροπή
Φαίνεται ότι η απόφασή της, για την ίδια, έχει ένα νόημα που βαραίνει σε ολόκληρη τη «ζωή». Ποιος είναι όμως ο ορισμός της ζωής; Είναι η ζωή κάποια μονάδα μέτρησης τι-μών των ερυθρών αιμοσφαιρίων; Είναι η απόδειξη της αντο-χής ενός νοσοκομειακού πρωτοκόλλου; Είναι οι κινούμενες και ακίνητες κουκίδες στην οθόνη επιτήρησης ενός πολυ-καταστήματος; Είναι το άθροισμα του ποσοστού υπακοής και του ποσοστού αντίδρασης στους ετήσιους απολογισμούς των υπαλλήλων της κοινωνικής κυβερνητικής; Είναι η αυ-τοεκπληρούμενη αλληλοεμψύχωση στην κλειστή ομάδα κά-ποιου γκουρού;
7 Από την εισαγωγή στην αγγλική μετάφραση του βιβλίου από τον Donald Nicholson Smith, N'Drea: One Woman's Fight to Die Her Own Way, Eberhardt Press, Πόρτλαντ, Όρεγκον 2005 (πρώτη και εξαντλημένη έκδοση στα αγγλικά από την Pelasgian Press).
12

Οι θρησκείες, τόσο οι παλιές, όσο και οι αναβιώσεις των παλιών, μιλούν για τη ζωή ως μια διαχείριση του ίδιου του εαυτού με στόχο μία ισορροπία που να διαψεύδει, να ακυρώ-νει, να αψηφά, να ξεχνάει ή να διαστρέφει τις συγκρούσεις και τις αντιξοότητες. Μια ζωή όπου ο χρόνος θα προχωρά εις πείσμα του Κακού, του Ισχυρού ή του Αγνώστου.
Ο καπιταλισμός ως θρησκεία -και ως κάτι παραπάνω και λνγότερο από θρησκεία- ξαναθέτει αυτό το πρόβλημα της συνθήκης με τον εαυτό και τον κόσμο, όχι πλέον με στόχο την ισορροπία, αλλά με στόχο τη διαρκή σώρευση, ανταλ-λαγή, επένδυση, αφαίρεση πάνω στην αφαίρεση, του χρόνου και του χώρου. Για τις παλαιότερες θρησκείες η ασθένεια είναι κάτι που στέλνει ο Θεός, ή μια εισβολή ενός κακού ή επικίνδυνου πνεύματος στο σώμα. Για το σύστημα των φαρ-μακοβιομηχανιών, των ελεγχόμενων από μάνατζερς ερευνη-τικών εργαστηρίων και των υπουργείων υγείας, η ασθένεια είναι μια μέτρηση των δυνατοτήτων ανακύκλωσης των βιο-λογικών δεδομένων.
To κείμενο προσπαθεί να αναμετρηθεί, μέσα από μια σειρά από προσωπικές μαρτυρίες, όχι με την ψευδαίσθηση των θρησκευτικών συστημάτων, αλλά με τον καπιταλιστικό ολοκληρωτισμό ως θρησκείας. Προσπαθεί να κατανοήσει την ασθένεια ως έκφραση μιας ριζικής ασυμβατότητας με τον κόσμο. Τι υπάρχει πέρα από την ωμή ειλικρίνεια του εμπορεύματος; Πώς να αντισταθεί κανείς στη διπλή κατα-στολή, όταν μάλιστα ο καρκίνος μετακινείται και προχωρά;
η ασθένεια-όπλο
Αν θέλουμε τελικά κάποιον ορισμό γι' οωτήν, η ζωή είναι μια κενή και αναγκαία, σχεδόν αναγκαστική, σχέση με την πραγματικότητα. Η n'Drea θέλει να αντιληφθεί το χρόνο που της αναλογεί και τις κινήσεις που είναι σε θέση να κάνει ως εμπειρία, ως πεψαματισμό και ως πρωτοβουλία. Κάθε της σκέψη επιλέγει να συνεχίσει έναν πρακτικό στοχασμό.
Στο σημείο που η n'Drea παύει να μάχεται εναντίον της αρρώστιας της και συμμαχεί μαζί της και με την ιδέα του θα-νάτου, αρχίζει να παλεύει εναντίον αυτών που θεωρεί πραγ-ματικούς εχθρούς της: ενάντια στο υποχρεωπκό ακατανόητο

13
της ιατρικής ενισχυμένο από μια εχθρική, εξίσου ακατανό-ητη, γλώσσα που επιτρέπει στους ειδικούς, τους επιστήμο-νες, να δημιουργούν ενοχές στους ασθενείς σε σχέση με το μέγεθος της άγνοιάς τους. «Αυτοί κατέχουν τις λέξεις, κατέ-χουν τψ εξουσία.» Τη δική τους βέβαια άγνοια και σύγχυση φροντίζουν να κρύβουν συνεχώς πίσω από τις ψευδαινακα-λύψεις τους. Σ' αυτήν της την απόφαση συμβάλλουν και οι εντατικές παρακολουθήσεις της από την αστυνομία προκει-μένου να την οδηγήσει στους συντρόφους της. Οι κινήσεις της στη συνέχεια αποκτούν άλλο νόημα, καθώς τη βάζουν σε μια πολύ συνειδητή κατάσταση εγρήγορσης, προκειμέ-νου να μην κάνει κανένα λάθος εις βάρος των συντρόφων της. Εξημερώνει για ακόμη μια φορά το θάνατο, που για την n'Drea είναι ο εγκλεισμός στη φυλακή, όπως έκανε παλιότε-ρα μαζί με τους συντρόφους της όταν έπαιρναν το ρίσκο της παραβατικής δράσης τους.
Η ίδια η νεοπλασία στους καρκινοπαθείς, θεωρεί η n'Drea, είναι μια διαμαρτυρία του υποκειμένου ενάντια στον καπιταλισμό. Αντιμετωπίζοντας την ασθένεια, αναιιό-φευκτα αντιμετωπίζει κανείς ορισμένες ακραίες όψεις του πολνησμού της εμπορευματικής αξίας. Η n'Drea παροτρύνει τους καρκινοπαθείς να εμπνευστούν από τους ακτιβιστές για το AIDS, οι οποίοι εισήγαγαν και νομιμοποίησαν κοινωνικά ένα νέο ήθος στην αντιμετώπιση της ιδεολογίας της ασθέ-νειας: Πέρα από την κακομοιριά και την αυταικύρωση, επέ-λεξαν να διεκδικήσουν το παρελθόν τους, τις αιτίες και την ποιοτική διάσταση της επίθεσης στο ανοσοποιητικό τους σύστημα.
Η n'Drea δεν είναι στωική μαρξίστρια που αποτραβή-χτηκε όταν δεν ήταν πια χρήσιμη στο Κόμμα. Θεωρεί ότι και ως ασθενής συμμετέχει με τον τρόπο της στην οικοδόμηση μιας πραγματικής ανάγκης της κοινωνίας, όπως οωτή ορίζε-ται από την απελευθερωτική σκέψη: «Η εποχή που έρχεται δεν έχει και μεγάλη ανάγκη από καινούργιες θεωρίες. Έχει ανάγκη κορίως από αποδείξεις διά του παραδείγματος από μια ανατροπή της προοπτικής, ορατή, αισθητή, που να στηρί-ζεται σε αντικειμενικά κριτήρια».
Δεν είναι ούτε πρώην αγωνίστρια ενάντια στο σύστημα που ξαφνικά ξυ7ΐνά άρρωστη και γερασμένη μέσα στην τρα-
H

γωδία της φθαρτότητας και κάνει τη μεταφυσική της στρο-φή. Κι οωτό γιατί η αίσθηση της τραγωδίας φαίνεται να ήταν μέσα της από την αρχή. Έτσι, για την n'Drea, όπως θα έλεγε και ένας φίλος, η ωρίμανση της νεότητας είναι η τελειοποίη-ση της νεότητας, όχι η άρνησή της.
Επιλέγοντας τη συγκεκριμένη στάση της ως ασθενούς, η n'Drea αισθάνεται συντονισμένη με τους κρατούμενους στις φυλακές, δέσμιους του ίδιου συστήματος που παράγει ψέμακαι αρρώστιακαι στη δική τηςπερίπτωση: «Απευθύνο-μαι εδώ σε φίλους που βρίσκονται στη φυλακή, στον Georges Courtois και τον Karim Khalki,8 τιμώ το ττνεύμα τους, τη δύ-ναμή τους. Ένα τέτοιο ττνεύμα μου επέτρεψε να ξαναβρώ τον εαυτό μου όταν όλα συνωμοτούσαν για το χαμό μου».
η ασθένεια κοινωνικό γεγονός
Η n'Drea θεωρεί ότι η αρρώστια της αποκαλύπτει την αντι-παλότητα μεταξύ του κόσμου και του ατόμου: «Ασφυκτιούμε
8 «Στις 20 Δεκεμβρίου 1985 δύο άνθρωποι, ο Georges Courtois και ο Patrick Thiolet, δικάζονταν (...) για ένοπλη ληστεία. Ένας φίλος τους, ο Karim Khalki, ένας μαροκινός που είχε μόλις αποφυλακιστεί, μπούκαρε στην αίθουσα κρατώντας ένα όπλο και μερικές χειροβομβίδες και κράτησε ομήρουςτους δικαστές, τους δικηγόρους, τους ενόρκους, τους δημοσιογρά-φους και κάποιους φοιτητές που παρακολουθούσαν τη δίκη. To πρώτο τους αίττ\μα ήταν να μιλήσουν μπροστά στις κάμερες της τηλεόρασης, πράγμα που έγινε. Με το όπλο στο χέρι, ο Georges Courtois μίλησε για ώρες κα-ταφερόμενος ενάντια στο δικαστικό και σωφρονιστικό σύστημα, όμως τα κανάλια έδωσαν σε απευθείας μετάδοση μόνο ένα μικρό κομμάτι του λόγου του που πάντως έκανε το γύρο του κόσμου. To δεύτερο αίτημά τους ήταν να τους δοθεί ένα αυτοκίνητο και ένα αεροπλάνο για να φύγουν από τη χώρα. Στο αεροδρόμιο μετέφεραν μαζί τους μόνο τους δύο δικαστές. Εκεί παραδόθηκαν αφού τους δόθηκε η υπόσχεση των αρχών ότι ο Khalki θα απελαυνόταν σε μια αραβική χώρα της προτίμησής του. Αντί γι' αυτό όμως φυλακίστηκε και έτσι ξεκίνησε απεργία πείνας. Για να δημοσιοποιήσουμε το αίττ\μα του Khalki να απελευθερωθεί και να απελαθεί διακόψαμε την κίνηση του μετρό σε ένα σημαντικό κομμάτι του Παρισιού για πάνω από μια ώρα (ρίχνοντας απλώς ορισμένα βαριά αντικείμενα πάνω στις ράγες και κόβοντας μερικά κεντρικά καλώδια).» [Από συνέντευξη δύο πρώην μελών των Os Cangaceiros στο ισπανικό περιοδικό Karana το 2002, η οποία δημο-σιεύτηκε στο περιοδικό Τα παιδιά της γαλαρίας, τχ. 11, Σεπτέμβριος 2005.] Ο Georges Courtois αποφυλακίστηκε το 1997 μετά από 25 χρόνια στη φυ-λακή. Ο Karim Khalki, μετά από 14 χρόνια κράτηση και τρεις πολυήμερες απεργίες πείνας, απελάθηκε τελικά στο Μαρόκο το 2000.

15
από μια πίεση που δεν χαλαρώνει ποτέ, οι άμυνές μας εξου-θενώνονται. Η αποξένωση από τον εαυτό μας, από τους κο-ντινούς μας, γίνεται πόνος ψυχικός, φέρνει στην επιφάνεια τις νευρώσεις (...). Αυτός ο κόσμος (...) έρχεται σε προφανή αντίθεση με τις πιο ενδόμυχες προσδοκίες μας». Έχοντας την πρωτοβουλία του τέλους της καθιστά κοινωνικό το θάνατό της: οργανώνει το τέλος με τους φίλους της σαν μια κατάστα-ση που την κατασκευάζουν οι ίδιοι. Αποφασίζουν από κοινού την ημερομηνία του αποχωρισμού τους, το σημείο συμφω-νίας μέσα στο χρόνο. Κοινωνική είναι και η ελευθερία της, «στενά δεμένη με την εL·υθεpίa των άΜων».
Σε μια εποχή όπου κάθε κοινοτικός δεσμός έχει εξαφα-νιστεί και όπου οι άνθρωποι πεθαίνουν όπως έζησαν, μόνοι, αδύναμοι, στη σιωπή, η n'Drea θ[ντιλαμβ(χνεται τη ζωή της ως μια κατασκευή στο χρόνο και τον κόσμο, ως aπoτέL·σμa και προϊόν της επικοινωνίας και με στόχο την επικοινωνία. Δημοσιοποιώντας την εμπειρία της επανοικειοποιείται την ατομικότητά της. Προτείνει το διάλογο μεταξύ των αρρώ-στων, την ανταλλαγή πληροφοριών και τη διαρκή αμφισβή-τηση του ιατρικού συστήματος: «να τρυπήσει ο τοίχος του ιατρικού απορρήτου για να οικειοποιηθείτε τις πληροφορίες που διαθέτουν για την περίπτωσή σας (...) και κυρίως να μην αφηνόμαστε να εξαπατηθούμε από αυτήν την εχθρική γλώσ-σα».
το τέλος ως θετικός αυτοκαθορισμός
Θυμάται καθαρά τη δική της ιστορία, τη δική της προσπά-θεια να μην ζήσει στη ματαιότητα και την παραίτηση, να αναζητήσει με τους συντρόφους της από τους Cangaceiros απαντήσεις σ' αυτό που ένιωθαν να κυριαρχεί: «Με το χρή-μα, είχα την καλύτερη και τη χειρότερη εμπειρία. Ηχειρότερη; Η απομόνωση, ο διαχωρισμός, ο καθένας για τον εαυτό του. Η καλύτερη; Η κλοπή: να οργανώνεσαι για την απαλλοτρίω-ση, να ενώνεις τις δυνάμεις σου με τις δυνάμεις των άλλων για να συγκεντρωθούν τα απαραίτητα για τη δράση. Αυτή η διαδικασία αναδεικνύει την κοινότητα σκέψης και δράσης επί τω έργω... Κι αυτή η κοινότητα ήταν ο πλούτος που είχα φα-νταστεί! Που πλέον έβL·πa!Δεν υπάρχει τίποτα πιο συναρπα-
ι6

στικό! Επιτέλους, η γενναιοδωρία πραγματωμένη! Ξανακερ-δισμένη!». Αλληλέγγυα με τους εξεγερμένους ενάντια στην κυριαρχία του χρήματος, ανατρέχει στην παράδοση της επα-ναστατικής διαλεκτικής για να χρησιμοποιήσει το θάνατο ως μια συνειδητά επιλεγμένη προθεσμία.
Σε αυτό το τελευταίο σημείο, στην επιμονή δηλαδή στο σημείο του τέλους, θα πρέπει να επιμείνουμε. «7ο ττνεύμα του πoL·μιστή ατενίζει το θάνατο, γιατί η ουσία της δράσης του είναι να διακινδυνεύει τη ζωή με αντάλλαγμα την αμοι-βαία αναγνώριση.»
Αρνούμενη τον εξευτελιστικό υποβιβασμό της προσωπι-κής της εμπειρίας σε μια ακόμη αιιοτυχημένη εφαρμογή ενός πειραματικού φαρμάκου που απλώς θα τονώσει την επιδότη-ση ενός αμφίβολα θεραπευτικού μαζικού προγράμματος εις βάρος των τελευταίων συναντήσεών της με τους φίλους, η n'Drea συνεχίζει την αυθεντική μάχη με το χρόνο και το θά-νατο που δίνουν ο ρομαντισμός, η διαλεκτική και η επανα-στατική ορμή. «Ο θάνατος θέτει το στοίχημα της ελευθερίας. To πεπερασμενο είναι μια στιγμή του απείρου, ξεσηκώνει το ττνεύμα, το ττνεύμα των εξεγερμένων. To πεπερασμένο τίθεται ως προθεσμία που δίνουμε στο χρόνο. Έτσι, το τέλος περιέχε-ται στην αρχή και η αρχή στο τέλος.»
Λία Γυιόκα
Αφιερώνω αυτό το βιβλίο στην Fatima
Οφείλουμε να διαλέγουμε το δρόμο της καρδιάς, ώστε να είμαστε πάντα καλύτερα με τον εαυτό μας, για να μπορούμε πάντα να χαμογελάμε. 0 σοφός άνθρωπος ζει δρώντας. Δεν ζει σκεπτόμενος να δράσει, ούτε βέβαια ζει σκεπτόμενος αυτό που θα σκεφτεί αφού θα έχει δράσει. Αιαλέγει το δρόμο της καρδιάς και τον ακολουθεί.
Ο Ινδιάνος Yaqui
1990
Γράμμα στις νοσοκόμες
Νοέμβριος 1990
Τι κυνισμός στις δύο οωτές σελίδες που μου έδωσαν να υπογράψω,1 σε ένα κατεβατό τριάντα σελίδων που ούτε καν θα μου διάβαζαν, όπου έγραφαν με ύφος σιβυλλικό: «Έχω την ελευθερία να αποσύρω τη συγκατάθεσή μου οποιαδή-ποτε στιγμή, χωρίς να φέρω καμιά ευθύνη κ.λπ.»... Ε, όχι. Αυτό μας έλειπε! και ποιος θα πληρώσει συν τοις άλλοις όλο αυτό το πανηγύρι που έστησαν γύρω από τα αιμοσφαί-ριά μου; To Sanofi2 δεν πληρώνει τίποτα, μόνο εισπράττει, με τις ευλογίες της Επιτροπής Δεοντολογίας. και το αίσθη-μα αδυναμίας είναι συνένοχος των ιατρικών ομάδων.
Η αδυναμία έχει κυριεύσει το μυαλό μας τόσο πολύ, που κανείς πια δεν παρατηρεί τον κυνισμό αιπών των εργαστη-ρίων. Εκτός ίσως από τους αρρώστους, που συχνά τον ανα-γνωρίζουν βαθιά μέσα τους, αλλά προτιμούν να πιστεύουν ότι άλλοι μπορούν να κάνουν κάτι γι' οωτούς.
Αυτή την αιπαπάτη εγώ δεν τη χρειάζομαι.
Και σεις, νοσοκόμες, παρελαόνετε εκεί μέσα χαρίζοντας ελπίδα με κάθε τρόπο και τίμημα. ΓαμώτοΙ Δεν θα μπορού-σαμε να σας κατηγορήσουμε, αλλά έτσι γίνεστε κι εσείς συ-νένοχες με ένα ιατρικό σώμα εξίσου άκαμπτο με τη δικαιο-σύνη. Και με τέτοιο ζήλο! Σαν να θέλετε να καλύψετε την
1 Με τη δικαιολογία της δήθεν αναμφισβήτητης απόλυτης έκτακτης ανά-γκης, προσπάθησαν με αυταρχικό τρόπο να μου αποσπάσουν «απλώς μια μικρούλα υπογραφή» για να δοκιμάσουν ένα «καινούργιο» προϊόν. Αντι-φάσκοντας, μου ζητούσαν να γίνω υπεύθυνη για την ανευθυνότητά μου, να επωμιστώ εγώ η ίδια την ευθύνη του εργαστηρίου και του νοσοκομείου, εν ολίγοις να γίνω ένα πειραματόζωο ενημερωμένο και συναινετικό.
2 Εργαστήριο που δουλεύει για τη φαρμακευτική εταιρεία Elf Aquitaine.
21
22

απανθρωπιάτηςιατρικής με έναν ζήλο άνευ ορίων αλλά δεν θα εξαλείψετε ποτέ την όλο και πιο προφανή διαφορά ανά-μεσα στους αρρώστους και στον τρόπο με τον οποίο αντιμε-τωπίζονται από τη χημεία, τα εργαστήρια και τους ερευνητές που καιροφυλακτούν περιμένοντας τις επιχορηγήσεις από τα νοσοκομεία και τις κλινικές, από τα λόμπι της πυρηνικής ενέργειας κ.λπ.
Θα ήταν βαθιά ανθρώπινο, αν, κατά τη διάρκεια της απεργίας σας, είχατε αποκαλύψει τον σκανδαλώδη τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν την ανθρώπινη ζωή. Ξέρετε ένα σωρό πράγματα γι' αυτό. Και τότε όλοι θα ήταν μαζί σας! Γιατί μπορεί το χρήμα να κυβερνάει τον κόσμο, αλλά εσείς θα δείχνατε ότι έχετε άλλα κίνητρα, ποιοτικά αιπήν τη φορά.
Πάρτε τις λίγες αυτές γραμμές σαν ένδειξη ευγνωμοσύνης κάποιας που προτιμάει ένα μήνα ελευθερίας από ένα χρό-νο χημειοθεραπείας, με ό,τι συνέπειες μπορεί να έχει κάτι τέτοιο.
και να ξέρετε ότι δεν πήρα την απόφασή μου μες στον παραλογισμό μου λίγο πριν το θάνατο. Η ελπίδα, όπως και η απελπισία, είναι οι αλυσίδες της υποταγής. Δεν ενεργώ από απόγνωση, ούτε για να προκαλέσω. Ενεργώ απλώς με λογι-κή και ευθυκρισία. Θα αναπνεύσω καθαρό αέρα.
Χαιρετώ όλη την ομάδα των νοσοκόμων και τη γραμματεία
rri"pv^
Γράμμα στην Bella
30 Νοεμβρίου 1990
Πού θα πήγαινα με τόσα κομμάτια του εαυτού μου; Tahar Ben Jelloun, Moha lefou, Moha le sage
Bella,
Επιτέλους, έστειλα όλες τις χημειοθεραπείες, τις τωρινές και μελλοντικές, να πάνε να γαμηθούνε. Φτάνει! Ας κάνουν τα πειραματάκια τους χωρίς εμένα. Άει σιχτίρ! Σε κάθε μειονε-κτική κατάσταση, η ταπείνωση αλλάζει ποιοτικά, σαν ένα πρόσθετο ηθικό βάρος που θα έπρεπε να δεχτώ. Μου μένει μόνο η πνευματική ελευθερία, κι αυτή πρέπει να προφερθεί με τη βαριά προφορά της Μασσαλίας. Αυτή η αρρώστια μου επιβλήθηκε, ας είναι! Αλλά την τελευταία λέξη θα την έχω εγώ. Αυτή και μόνον η ιδέα μου δίνει μια διαβολεμένη 7ΐνευ-ματική ικανοποίηση - και γνωρίζω πολύ καλά εκ των προ-τέρων το τίμημα της επιλογής μου, που δεν αποτελεί στην πραγματικότητα επιλογή. Σκατά στη μεγάλη πουτάνα, την Οικονομία! (Ει! Για ένα χρόνο ακόμα θα τσοντάρω κι εγώ τον οβολό μου, μπορείτε να μ' ευχαριστείτε...) Αλλά στη ζωή δεν χωράει ημιαπασχόληση. Ή τη ζεις ή δεν τη ζεις.
Οι σαδιστές μπορεί να σκεφτούν ότι το παίζω μεν περή-φανη, αλλά ότι στην πραγματικότητα δεν μπορώ να κάνω αλλιώς και ότι, όταν είναι κανείς στην κατάστασή μου, καλύτερα να το βουλώνει. «Ανίκανη να τρέξει, μόλις που μπορεί να μεταφέρει ένα κιλό κρασί, αποφεύγει όλους τους αποκαλούμενους "δημόσιους" χώρους όπου υπάρχει κα7ΐνός τσιγάρου...» κ.λπ. Ποτέ δεν έκανα παρέα μ' αυτούς τους ανθρώπους, αλλά διασταυρώνομαι με κάποια από αντά τα κτήνη που προβάλλουν τις "ορθές" τους απόψεις. Τους δια-
2-3
2-4

βολοστέλνω με την αδύναμη λύσσα μου και -μικρή παρηγο-ριά- λέω στον εαυτό μου ότι στη θέση μου θα χεζόντουσαν πάνω τους. και λίγα λέω.
Έχω ξεγράψει το Παρίσι, όπου δεν μπορείς πια να αναπνεύ-σεις τον αερα. Ακόμα και η λειτουργία της αναπνοής δεν κρίνεται απαραίτητη, αφού εδώ και πολύ καιρό οι εγκέφαλοι δεν οξυγονώνονται. Κι όμως μια μικρή πνοή έρχεται από τα προάστια... που μόλις και γίνεται αντιληπτή μέσα στη γενι-κή ασφυξία. Ήμουν περαστική απ' αυτήν την πόλη και κάθε φορά τα περάσματά μου (όπως και οποιαδήποτε επανάλη-ψη) έμοιαζαν πολύ με αγγαρεία. Από τη στιγμή που ο βήχας μου χειροτέρεψε, ειδικά το βράδυ, το ταμπού της «καλής φυσικής κατάστασης>> πήγε περίπατο, προδόθηκα. Από εδώ και στο εξής θα ήταν πολύ δύσκολο να προσποιηθώ, ακόμα και για τον έρωτα ενός μικρού ξανθού κεφαλιού. Έμαθα να δαμάζω τα συναισθήματά μου, τουλάχιστον να τα σκέφτο-μαι πρώτα. Εάν, πέρα από τη μάχη μου, επιβάρυνα τον εοω-τό μου και με την αγωνία, όχι τη δική μου, αλλά εκείνη που ενίοτε προκαλώ στους πιο αδύναμους φίλους μου επειδή με αγαπούν, θα σήμαινε ότι κάνω υπερβολικές παραχωρήσεις. Τα πάντα συνέκλιναν λοιπόν στο να πάρω μια αιιόφαση. Μόλις έκανα το άλμα, ήμουν πολύ χαρούμενη. Αυτόν τον καιρό που ξεκουράζομαι θα τον χρησιμοποιήσω για να γρά-φω. Να βρίζω.
Για αρχή έστειλα ένα σύντομο σημείωμα στις νοσοκόμες, γραμμένο εν ριπή οφθαλμού. Αρνούμενη να γίνω πειραμα-τόζωο, τις γλιτώνω από μια διπλή προδοσία: να μου λένε ψέματα για να με κάνουν να ελπίζω και να αποσιωπούν το σκοπό του πειράματος (που γίνεται εις βάρος μου και προς όφελος ενός εργαστηρίου). Πόσα ακόμα σκουπίδια επιτρέ-πονται σ' αυτά τα λόμπι μετά την αποτυχία των δύο προη-γούμενων πρωτοκόλλων της θεραπείας;3 Ήθελα απλώς να
3 Πρωτόκολλο: κανονισμοί των θεραπειών του καρκίνου. Στη χημειοθερα-πεία, για παράδειγμα, η λίστα των προϊόντων όπως και οι χορηγούμενες δόσεις είναι αυστηρά νομοθετημένες. Αυτό εξάλλου είναι το αντικείμενο των συμφωνιών που πραγματοποιήθηκαν ανάμεαα στα κράτη. Ο σεβασμός αυτών των κανόνων αποτελεί καθήκον μιας «Επιτροπής δεοντολογίας».

2-5
αντιληφθούν τη μικρή υπηρεσία που τους προσέφερα. Ίσως να μην την αντιλαμβάνονταν καν. Η αδυναμία των μεν δι-καιολογεί την αδυναμία των δε, και πάει λέγοντας. Έτσι ο καθένας βρίσκει δικαιολογίες για τις αδυναμίες του, και στη συνέχεια χάνει το χρόνο του με το να σκαλίζει την ένοχη συνείδησή του. Η επίδειξη της καλοσύνης τους με άφησε τελικά αδιάφορη.
Η ιατρική έχασε εντελώς την αυτονομία της από τον δεύτε-ρο παγκόσμιο πόλεμο. To Κράτος δεν μπορούσε να αφήσει να του ξεφύγει μια τέτοια εξουσία. Η πνευματική εξόντωση ενός εξεγερμένου γινόταν υπό απόλυτη μυστικότητα στις φυλακές, στα ψυχιατρεία κ.λπ. σαν μια έσχατη πειραματική ιατρική πράξη η οποία ακολουθούσε την καταναγκαστική εργασία και τον εγκλεισμό. Όταν εκ των υστέρων έγινε γνω-στή η συνωμοσία ιατρικής και πολιτικής εξουσίας, προκά-λεσε κάποιο σκάνδαλο. Σήμερα, ο πειραματισμός γίνεται σε μεγάλη κλίμακα, αδιάκριτα και δίχως οι αισθήσεις να παίρ-νουν χαμπάρι. Δυο απαρατήρητες ακτινοβολίες, ανώδυνες, άοσμες, άχρωμες, αθόρυβες, και να 'στε ξαφνικά ευνουχι-σμένη, πιο ανώδυνα δεν γίνεται... Α, ναι, σας είχαν πει ότι η σεξουαλικότητά σας θα παρέμενε αναλλοίωτη... Πολύ αργά.
Τα Κράτη συντονίστηκαν. Η παραμικρή χημειοθερα-πεία, ακτινοβολία, ορμονοθεραπεία, θα είναι ο καρπός ενός διεθνούς πρωτοκόλλου για την αυτοκρατορική εξουσία των στατιστικών, της χη μεί ας, της πυρηνική ς ενέργειας... Η Εθνι-κή Επιτροπή Δεοντολογίας, η οποία αποτελείται διακριτικά από εκπροσώπους των λόμπι, φροντίζει για την εφαρμογή αυτού του πρωτοκόλλου. Αντίθετα, στα τελικά στάδια μιας αρρώστιας (με την υπογραφή σας που τους «αιιαλλάσσει από την ευθύνη»), η συμφωνία περνάει άμεσα στο εργαστή-ριο και σε μια επιτροπή του ιδρύματος, η οποία επ' ευκαιρία θα λάβει την πομπώδη ονομασία «Επιτροπή Δεοντολογίας» για να προκαλέσει σκόπιμα σύγχυση με την Εθνική Επιτρο-πή Δεοντολογίας. Οι λέξεις επιφορτίζονται με το καθήκον να δηλώνουν το ακριβώς αντίθετό τους: Ηθική! Έτσι κάθε πειραματισμός στο εξής θα είναι μαζικός αλλά ελεγχόμενος· άγριος αλλά νόμιμος. To Κράτος κάνει νόμο την ταυτολο-
20

γία ανάμεσα στον άρρωστο πολίτη ενός κόσμου και σ' έναν κόσμο που δεν αντιλαμβάνεται, μέσα στην αρρώστια που παράγει, παρά μια βιομηχανική πρόκληση που υπόσχεται ένα μέλλον χωρίς τέλος. Μακροπρόθεσμα, οι ερευνητικές μέθοδοι που κρίνονται κατάλληλες αποδεικνύονται το ίδιο φονικές με την αρρώστια. Έτσι η πυρηνική ενέργεια παράγει όγκους, που στη συνέχεια καταστρέφονται από την πυρηνι-κή ενέργεια, η οποία θα δημιουργήσει κι άλλους όγκους, και πάει λέγοντας.
Η ιατρική, η επιστήμη γενικά, δεν έχει πια κανένα όραμα για το γίγνεσθαι του ανθρώπου και του κόσμου- δεν ενδια-φέρεται παρά μόνο για ό,τι μπορεί χάρη στην «τεχνική» να μπαλώσει άμεσα. Ξεκινώντας απ' αυτό το σημείο, οποιαδή-ποτε χειραγώγηση είναι δυνατή και υποστηρίζεται εκ των προτέρων. Η εξουσία του Κράτους, μετά την καταστροφή μας, αναλαμβάνει να μιλήσει στο όνομα της «αποκατάστα-σής» μας.
Τέτοια εξουσία στη ζωή μας, στο θάνατό μας, στα γονί-διά μας, στις ορμόνες μας, στο φύλο μας, στις άμυνές μας, σε τέτοιο σημείο δεν έχει ξαναϋπάρξει!
Ο πολίτης του 1984 του G. Orwell ήταν αυτός των Φυλακών Υψίστης Ασφαλείας:* διαρκής αστυνόμευση της σκέψης, ηλεκτροσόκ, ηλεκτρονική επιτήρηση... Εξουσία πανταχού παρούσα και ανώνυμη, ο Μεγάλος Αδερφός διαχόθηκε πα-ντού. Ζούμε σ' έναν κόσμο "τελειωμένο": η απογοήτευση γεννά μια γενική αδυναμία και απομακρύνει ακόμα περισ-σότερο κάθε ηθική ευθύνη. Η παραίτηση του ανθρώπου από τον κόσμο του εκδηλώνεται στο εξής με απροσδόκητα και βίαια πλήγματα όλο και πιο αναπόφευκτων καταστρο-φών - μια διαρροή ραδιενέργειας εδώ, μια θάλασσα λιγό-τερη αμέσως-αμέσως κάπου αλλού. Ο άνθρωπος πρέπει να προσαρμοστεί σε μη αναστρέψιμες αποτυχίες, να μάθει να ζει χωρίς μέλλον, μεροδούλι-μεροφάι, μέσα σε μια μόνιμη αστάθεια και μια υποχρεωτική επιπολαιότητα. Ο κοινωνικός
* Κατασκευές αισθητηριακής αποστέρησης που συστηματοποιήθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του '70 για να "σπάσουν" τους ατίθασους κρατούμε-νους. (Σ.τ.μ.)

2-7
εκφυλισμός άγγιξε τελικά τον ζωντανό οργανισμό στην πιο ενδόμυχη εσοχή του, στην έσχατη μονάδα του: τον «πυρή-να» του κυττάρου του. Στην εποχή της «πυρηνικοποίησης», η δυσλειτουργία στην καρδιά του ζωντανού πλάσματος μοιάζει με την αταξία που κυβερνάει τον κόσμο. Αμυντικός ελιγμός της ανοσολογικής επαγρύπνησης, σαμποτάζ του συ-στήματος ενδοεπικοινωνίας, μονόπλευρη μεταστροφή της πληροφορίας, οργάνωση για δικό του λογαριασμό εις βάρος του συνόλου, επιστροφή στην ομοιομορφία, εξάπλωση... μέχρι το θάνατο του ξενιστή.
Μετάσταση και πρωτοπαθής όγκος, αρνητικό και θετι-κό, πάντα μαζί και τόσο όμοια, μικρή αθώα σύγχυση που θα γίνει μοιραία! Μια μικρή βραδυφλεγής βόμβα θα γίνει με-γάλη, ζωντανή πολεμική μηχανή. Τρομοκρατία για ατομική και οικογενειακή χρήση, μεταβιβάσιμη απευθείας μέσω της ψυχικής διάθεσης. Για το AIDS, όπως και για τον καρκίνο, θα πρέπει κανείς να θυμάται ότι το να αισθάνεται αγάπη, μίσος, στοργή, να έχει συναισθήματα, μπορεί να αποδειχθεί μια θανάσιμη αδυναμία, χωρίςναυπάρχει η ανάγκη του Με-γάλου Αδελφού. Οι κρατικές επιχειρήσεις τρομοκρατίας τύ-που Glaives, Gladio* ή όπως ονομάζονται σε όλες τις ευρω-παϊκές γλώσσες, μπορούν από δω κι εμπρός να διαλυθούν: Ο τρόμος αυταιναπαράγεται μέσα στην έλλειψη συνοχής του κοινωνικού ιστού. Θα ήθελα να καταφέρω να γράψω γι' αυτό το θέμα!
Όταν καθετί επίσημο εμπνέει δυσπιστία, δεν πρέπει να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι η περιθωριακή ζωή ενός Beljanski4 είναι ευλογία για όλους όσοι ζουν από αιπήν. Οι αμφισβη-τίες μας έγιναν μέσα στη δεκαετία του '80 οξυδερκείς και ρεαλιστές διαχειριστές του στρες, της απώλειας... γενικά!
* Μυστικές στρατιωτικές δομές που είχαν οργανωθεί κατά τη διάρκεια του «Ψυχρού Πολέμου» σε δυτικοευρωπαϊκές χώρες από τις στρατιωτικές υπη-ρεσίες των ΗΠΑ και τους κατά τόπους συνεργάτες τους για την αντιμετώπι-ση του «κομμουνιστικού κινδύνου». Στην Ελλάδα η αντίστοιχη οργάνωση έφερε το όνομα «Κόκκινη Προβιά». (Σ.τ.μ.)
4 Beljanski: αντικομφορμιστής και περιθωριοποιημένος καθηγητής, δημι-ουργεί τις δικές του θεραπείες και τα ανάλογα προϊόντα.
28

Έκανα λοιπόν κι εγώ το ταξίδι στη Λυών για εκείνες τις πε-ρίφημες κάψουλες. Τι κούραση, τι αίσθημα εξαπάτησης! Δι-καιούμουν όλο τον εξοπλισμό:
- τη φωτογραφία για τον υπνωτιστή,
- το σκίτσο, σύμφωνα με την τάδε ερμηνευτική μέθοδο,
- τις δυο μικρές φράσεις που έπρεπε να γράφω κάθε μέρα («ευλογώ τους εχθρούς μου»),
- τα προϊόντα Beljanski,
- τις εξετάσεις που δεν πλήρωνε η Κοινωνική Ασφάλιση,
- τη λίστα με τα βιβλία που έπρεπε να διαβάσω,
- και σε περίπτωση που τίποτα δεν έπιανε: την κλινική στην Ελβετία για μια επιτηρούμενη νηστεία που κόστιζε 7.000 φράγκα!
- 400 φράγκα ανά επίσκεψη·
το μόνο που έλειπε ήταν το ταξίδι στη Λούρδη!*
Ήθελε πολύ σκέψη για να συλλάβει κανείς την ιδέα της επι-τηρούμενης νηστείας για τον ασθενή στο τελικό στάδιο της ασθένειας, ε; Κι αν δεν ήταν τόσο ακριβή, πώς θα την παίρ-ναμε στα σοβαρά; Ο ανταγωνισμός είναι ανελέητος, πώς να το κάνουμε! Ο C. ασχολείται κυρίως με ασθενείς του AIDS και ο εξοπλισμός του μοιάζει με την απελπισία που συνα-ντάει κάθε μέρα.
Αυτήν την εποχή επισκέπτομαι τους φίλους. Ελπίζω να έχω το χρόνο να δω εσένα και τους νέους σου έρωτες, Bella. Εσύ, τόσο γαλανή, τόσο σκοτεινή, εσύ με τον ήλιο! Με την κελα-ριστή προφορά σου και τις καμπύλες σου, είσαι τέλεια... σ' αγαπάμε! Τόπο στανιάτα!
Ψυχάρα,
Σε φιλώ ,
__________ <;>ι^-
* Πόλη της ΝΔ Γαλλίας, στο διαμέρισμα των Άνω Πυρηναίων που έχει πολλές πηγές με μεταλλικό νερό. Τον 19° αι., η Λούρδη έγινε χώρος προ-σκυνήματος εξαιτίας ενός μύθου που προώθησε η Καθολική Εκκλησία σχε-τικά με μια «θαυματουργό εμφάνιση της Παρθένου» και τις υποτιθέμενες δυνάμεις μιας πηγής που βρίσκεται κοντά στο σημείο όπου έγινε το "θαύ-μα". (Σ.τ.μ.)
Εδώ κι εννιά μήνες αρνούμαι να υποστώ τη θεραπεία της «τελευταίας ευκαιρίας», να γίνω δηλαδή το πειραματό-ζωο ενός πειράματος που δεν με αφορά.
Όλα χειροτέρευαν παρά τη χημειοθεραπεία της «συντή-ρησης». Ήταν «ξεκάθαρο» όπως λένε αυτοί! Οι νοσοκόμες ήξεραν πως άντεχα τον τεμαχισμό του χρόνου μου (τέσσερις μέρες εισαγωγή στο νοσοκομείο το μήνα) μόνο επειδή ανά-μεσα σε κάθε συνεδρία ταξίδευα, είχα αποκτήσει μια σιωπη-λή όρεξη για όλα τα πράγματα της ζωής. Ήξεραν, πιθανώς, ότι θα ήταν δύσκολο να με κάνουν να δεχτώ κι άλλους εξα-ναγκασμούς.
Την πρώτη μέρα της εισαγωγής στο νοσοκομείο, θέλω πάντα να αναπληρώσω την έλλειψη ύπνου- κοιμάμαι. Έτσι, με πέτυχαν στον ύπνο όταν ήρθαν για να μου πάρουν το κε-φάλι. Έπρεπε να αλλάξω χημειοθεραπεία επιτόπου, να την ξεκινήσω αμέσως, και άσ' ταναπάνε... και να, το πέρασμα-τυφώνας της ιατρικής ομάδας. Ο γιατρός της πτέρυγας ξα-ναήρθε να με δει για να ξεκινήσω αυτή τη χημειοθεραπεία, λέγοντάς μου ότι έπρεπε να υπογράψω μια-δυο σελίδες, τί-ποτατο σπουδαίο.
Να υπογράψω; Πω πω!
Συμπλέκτης, όπισθεν, οπισθοχώρηση...
Όσο συνερχόμουν και κρατούσα τις αιιοστάσεις μου, τόσο έπεφτε ο τόνος της υπερβολικά αυταρχικής φλυαρίας τους. Οι γυναίκες στα διπλανά κρεβάτια το διασκέδαζαν και δεν το πίστευαν. Για να κερδίσω χρόνο, απαιτούσα απίθα-να πράγματα, για παράδειγμα ένα δείγμα του προϊόντος για να κάνω ομοιοπαθητικά χάπια. Αδύνατο, μου έλεγαν, κα-τασκευαστικό μυστικό! Έκανα το γιατρό της πτέρυγας να τρέχει όλη μέρα για να βρει το παλιό δηλητήριο που είχε
2-9


εγκαταλειφθεί αλλά η δραστική ουσία του οποίου ήταν ισο-δύναμη με το φάρμακό μου. Ο τόνος έπεσε ακόμα περισσό-τερο- σε λίγο μάλιστα θα μου έλεγαν ικετευτικά: «Μα εσείς μπορείτε να ζήσετε άλλα δέκα χρόνια!». Αυτό ήταν και το τελευταίο τους επιχείρημα. Κάθε λέξη των δύο σελίδων που έπρεπε να υπογράψω ήταν κι ένα ψέμα. Από άρνηση σε άρ-νηση, έφυγα με την πρόφαση ότι ήθελα να το σκεφτώ και δεν ξαναγύρισα.
Σ' αυτές τις είκοσι μέρες περισυλλογής που είχα πάρει με το έτσι θέλω, η αμφιβολία και μια οωξανόμενη αγωνία διαδέ-χθηκαν το θυμό. Είχα υποσχεθεί στον εαυτό μου νατα παρα-τήσω, ήταν μια παλιά υπόσχεση που είχα δώσει στον εαυτό μου... «είναι η κατάλληλη στιγμή;»... «μήπως καταδικάζω τον εαυτό μου υπερβολικά νωρίς;»... και ύστερα, μετά από κάθε χημειοθεραπεία, όλα ξανάρχιζαν όπως πρώτα και χει-ρότερα, είχα ήδη την εμπειρία, και λοιπόν; Όμως δεν ήταν καλύτερα να πεθάνω ανώδυνα στο νοσοκομείο;
Εν συντομία, με έπνιγαν ερωτήματα χωρίς απαντήσεις. Ο βήχας μου συνέχιζε να χειροτερεύει.
Μήπως αργότερα;
Αργότερα δεν θα είχα ούτε καν τη σωματική δύναμη να πάρω μια απόφαση.
Τελικά, την εικοστή μέρα, αποφάσισα. Τέρμα.
Η επιλογή δεν ήταν εύκολη. Κι όμως, για εμάς τους αρρώ-στους, υπάρχει κάτι πραγματικά ακατανόητο σ' αυτές τις θεραπείες που μας αρρωσταίνουν. To ίδιο ακατανόητο με την αρρώστια μας. Για τη χημειοθεραπεία, όλοι λέγαμε ότι ήταν «σκατά». Μετά το Τσερνομπίλ, όλοι γνωρίζουν ότι οι πυρηνικές ακτινοβολίες δεν είναι άσχετες με την αρρώστια μας, με την απώλεια της άμυνας του οργανισμού μας (σε ση-μείο που αναρωτιόμασταν μήπως η υποτροπή μας οφειλόταν σ' αυτήν την καταστροφή). Υφιστάμενοι την ακτινοβολία, αποδιοργανωνόμαστε τελείως. Μόνο που να: δεν αισθανό-μαστε τις ακτίνες παρά μόνο λόγω της προσωρινής παόσης του πόνου- γι' αυτό το λόγο τελικά κι αποδεχόμαστε αιπή τη σχιζοφρένεια.
Όλοι οι άρρωστοι είναι αλλεργικοί σ' οωτές τις θεραπείες


γιατί είναι παράλογες. Βρίσκονται σε τόσο μεγάλη αντίφα-ση με τη ζωή! Αλλά δεν υπάρχει τίποτε άλλο. Ακόμα και οι ήπιες ιατρικές μέθοδοι μας στέλνουν να κάνουμε ακτίνες ή χημειοθεραπεία. Απλώς αναλαμβάνουν να μετριάσουν τις συνέπειές τους. Η ιατρική θεραπεία είναι ακατανόητη, έχει όμως καταλάβει μια θέση στον κόσμο ώστε να μην μπορεί κανείς να την παρακάμψει, έχει γίνει υποχρεωτική: είναι το υποχρεωτικό ακατανόητο και καμιά λογική δεν εναντιώνεται σε ένα τέτοιο δεδομένο. «Πίστευε και μη ερεύνα.» Είναι το υποχρεωτικό ακατανόητο, όπως και όλα τα υπόλοιπα που συμβαίνουν στον κόσμο.
Στην πραγματικότητα, δεν είχα καμιά επιλογή: ή θα θεω-ρούσα τον εαυτό μου πειραματόζωο, ή θα δραπέτευα και θα εγκατέλειπα τον μικρό τούτο κόσμο. Είχα άλλες φιλοδοξίες για τη ζωή μου και σίγουρα δεν θα στερούμουν την επιλογή του θανάτου μου. Όταν δεν έχεις καμία επιλογή κι ο θάνατος όπως και να 'χει βρίσκεται μπροστά σου, επείγει να κάνεις μια επιλογή. Η ανθρώπινη υπόσταση είναι ένα ρίσκο που πρέπει κανείς να αναλάβει.
Έμεινα έκπληκτη από τη νηφαλιότητα που ακολούθησε την απόφασή μου. Αυτό που είχε καταπιεστεί απελευθερω-νόταν, κι έφερνε στην επιφάνεια μια εκπληκτική ενέργεια που δεν είχα υπολογίσει καθόλου. Ήμουν επιτέλους σε αρ-μονία με τον εαυτό μου. Ξανάβρισκα την ελευθερία, και αυτή η ελευθερία ζητούσε μέρα με τη μέρα να επεκταθεί. Μόλις είχα πάρει τη μοναδική ανθρωπίνως νοητή απόφαση.
Ήμουν διαλυμένη. Αυτό που ήθελα εκείνη τη στιγμή ήταν να κάνω μια απελευθερωτική πράξη: να ξαναβρώ την ενότη-τά μου, να μαζέψω τα σκόρπια και ανάκατα κομμάτια μου, να ξαναποκτήσω τον έλεγχο του εαυτού μου.
Ξεκίνησα πειράματα. Συνειδητοποίησα σιγά σιγά ότι ήμουν αλλεργική σε πολλά πράγματα. Απέκτησα καλύτερη αντίληψη για την εξέλιξη της αρρώστιας μου: μπορούσα να ξεχωρίσω, στους 7ΐνεύμονες, την αρρώστια από τις επιπρό-σθετες αλλεργίες. Σύντομα κατάλαβα πόσο παράλογο ήταν να προσπαθεί κανείς να θεραπευτεί στο Παρίσι από όγκους στους πνεύμονες ή άλλού.
Η απόφαση σου δίνει δύναμη, απελευθερώνει μια δύνα-
32-

μη. Πριν, πάλευα και ήταν μόνο αδυναμία. To νοσοκομείο ήταν μια αλλοτρίωση, με είχε αναλάβει υπ' ευθύνη του, είχα ξαναγίνει νήπιο στα χέρια του. Έπρεπε να κόψω κάθε σχέση μαζί του- τώρα αποφασίζω για τη ζωή μου.
1985
Όποιος, όπωςεσύ, πληγώθηκε σ Όλόκληρή του την ψυχή, δεν ξαποσταίνει πια σε μεμονωμένες χαρές, όποιος, όπως εσύ, αισθάνθηκε το άνοστο μηδέν, μόνο στο πιο ψηλό ττνεύμα βρί-σκει πια τη χαρά, όποιος γεύτηκε το θάνατο, όπως εσύ, δε θα αναρρώσει πια παρά μόνο ανάμεσα στους θεούς.
Holderlin*
* Από την ελληνική μετάφραση τουΛαυρέντιου Γκέμερεϋ (ΦρήντριχΧαίλ-ντερλιν, Υπερίων ή ο ερημίτης στηνΕλλάδα, Ηριδανός, Αθήνα χ.χ.)- (Σ.τ.μ.)
Οι λαοί έχουν λυγίσει πολύ πριν το αντιληφθούν... Μήπως είχα ήδη παραγάγει και αποβάλει έναν ή και περισσότε-ρους όγκους προτού κάποιος απ' αυτούς γραπωθεί επάνω μου και εκδηλωθεί; Πάντως, ένα χρόνο προτού τον ανακαλύψω, ένα όνειρο είχε προσπαθήσει να με προειδοποιήσει γι' αυτό που ετοιμαζόταν στα τυφλά τρίσβαθα του σώματός μου.
Δεν αφουγκραζόμαστε πια το σώμα μας. Πολύ περισσό-τερο, η σύγχρονη εποχή μάς εξαναγκάζει να το παραβλέ-πουμε. Αλλιώς πώς θα μπορούσαμε να υποφέρουμε τέτοιες συνθήκες ζωής; To σώμα δεν εξαπατάται όπως η συνείδηση. Η συνείδηση μπορεί να αναγκαστεί να αγνοήσει το σώμα, αλλά το σώμα, τυφλή ύπαρξη, δεν "λογικεύεται". Επειδή εί-ναι τυφλό αφήνει χώρο στην αλήθεια. To σώμα μας μπορεί να κάνει αυτό που δεν μπορεί να κάνει η εξαπατημένη συνεί-δηση, να αντιδράσει.
Ο θάνατος μια μέρα έβαλε τη σφραγίδα του στην άκρη του στήθους μου. Εδώ και χρόνια, αποκαλούσα την ευαί-σθητη και ελαστική θηλή μου το «εσωτερικό μου μάτι». Ο όγκος κρύφτηκε ακριβώς από πίσω. Κανείς δεν εκπλήσσε-ται μαθαίνοντας ότι έχει καρκίνο: υπάρχουν τόσοι λόγοι! Θα ήταν μάταιο να ψάχνεις το μοναδικό γεγονός στο οποίο οφείλεται ένας όγκος (αν εξαιρέσουμε, προφανώς, την περί-πτωση σοβαρών ατυχημάτων, για παράδειγμα πυρηνικών). Ο όγκος είναι η επανάληψη πολλαπλών επιθέσεων, οι οποί-ες, διαφεύγοντας των αισθήσεων, δεν μπορούν να προσδιο-ριστούν, ούτε καν εκ των υστέρων.
Η απομόνωση, η αγωνία, το αίσθηματης ανεπανόρθωτης ήττας, προστίθενται στους παράγοντες που συνδέονται με το περιβάλλον. Η λανθάνουσα δυσφορία εξαντλεί το υποκείμε-νο που βρίσκεται σε κατάσταση συνεχούς άμυνας. Ασφυκτι-
35
36

ούμε από μια πίεση που δεν χαλαρώνει ποτέ, οι άμυνές μας εξουθενώνονται. Η αποξένωση από τον εαυτό μας, από τους κοντινούς μας, γίνεται πόνος ψυχικός, φέρνει στην επιφά-νεια τις νευρώσεις και θωρακίζει το χαρακτήρα μας. Αυτός ο κόσμος, που κατάντησε να έρχεται σε προφανή αντίθεση με τις πιο ενδόμυχες προσδοκίες μας, εξυφαίνει τα κρυμμένα μας τερατουργήματα.
Η αρρώστια αποκαλύπτει την αντιπαλότητα μεταξύ του κόσμου και του ατόμου. και αισθανόμαστε την εχθρότητα του κόσμου πρωτίστως πάνω στο σώμα μας, μ' έναν τρό-πο τυφλό. Μεγάλο μέρος αυτής της δυσφορίας δεν γίνεται αντιληπτό από τη συνείδηση και δεν εκδηλώνεται ούτε στα συναισθήματα. Η καθαρή αντικειμενικότητα μας προσβάλ-λει μέσω του σώματός μας. «Όσο το πνεύμα απομακρύνεται από το σώμα, μπαίνουν σε κίνηση οι στοιχειώδεις δυνάμεις της αντικειμενικότητας. Αυτές οι δυνάμεις είναι, κατά κά-ποιον τρόπο, έτοιμες να συνταχθούν και να ξεκινήσουν την πορεία τους μέσα στον οργανισμό. Η ζωή είναι ο συνεχής αγώνας ενάντια σ' αιπό» (Hegel).
To υποκείμενο που έχει δεχθεί επίθεση στην ύπαρξή του, και βιώνει την έλλειψη επικοινωνίας μοναχικά, παλεύει με ό,τι βρίσκεται μπροστά του, με το χαρακτήρα του, με τις αρ-ρώστιες του που έχουν εκδηλωθεί ή που δεν έχουν εκδηλω-θεί, χωρίς τη δυνατότητα μιας απόστασης από τα πράγματα, χωρίς σκέψη. Έχετε προσβληθεί, η αρρώστια κυριαρχεί και δεν είναι δυνατόν να την ξεφορτωθείτε. Είστε ανίκανοι για σας και για τους δικούς σας. Είναι η κρίσιμη στιγμή «που πέφτουμε από τη μεριά που γέρνουμε», η στιγμή που ανι-χνεύεται κλινικά η έκφραση «υπέκυψε στην αρρώστια».
Η διάγνωση της αρρώστιας είναι η στιγμή που αναγνωρίζε-ται επίσημα, τόσο από τον άρρωστο όσο και από την ιατρική, το γεγονός ότι το άτομο έχει πληγεί, χωρίς όμως να αναγνω-ρίζεται η λογική που καθορίζει αιπή τη συμφορά. Αντίθετα, η ιατρική θα προσπαθήσει να βρει τον παράγοντα που υπο-τίθεται ότι είναι υπεύθυνος: τον ιό, το μικρόβιο, την προσω-πική συμπεριφορά κ.λπ. Κι εφόσον, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του καρκίνου, ο αιτιολογικός παράγοντας της

37
διαφεύγει, αυτή επιτίθεται στο σύμπτωμα, σύμφωνα με την αρχή: «ό,τι δεν καταλαβαίνεις, κατάστρεψέ το». και οωτή η καταστροφή δεν κάνει τίποτα άλλο από το να αναβάλλει, και μάλιστα να επιδεινώνει, τη διαδικασία εκφυλισμού.
Η δυστυχία του ατόμου λοιπόν αποκτά ένα όνομα για τον κόσμο: στη μια περίπτωση «καρκίνος με μεταστάσεις», στην άλλη «AIDS», στην άλλη «τρέλα»... Είναι η στιγμή μιας συντονισμένης επίθεσης του κόσμου με στόχο ν' απο-γυμνώσει το βάσανο από την ενδεχόμενη επικινδυνότητά του, να αποτελειώσει τη συντριβή του υποκειμένου.
Στα χέρια της ιατρικής. Ασθενής. Απομόνωση. Έλεγχος. Επιτήρηση. To υποκείμενο αγωνίζεται και παλεύει για να ανακτήσει τον εαυτό του απέναντι στις διοικητικές αρχές. Για το υποκείμενο, οι αρχές είναι η νοσηρότητα. Η παραμι-κρή αμφιβολία απαγορεύεται και η ιστορία της ανάκτησης του εαυτού φέρνει στην επιφάνεια την οργάνωση ενός κό-σμου πολύ χειρότερου και πολύ πιο συγκεκριμένου απ' όσο έδειχνε. Η νοσηρότητα είναι αυτοί! Ακόμη κι ocv το σώμα σας ακολουθεί τον δικό του εκφυλισμό.
Μόλις μαθαινει κανείς ότι έχει καρκίνο, ο κόσμος γκρεμί-ζεται και τον τυφλώνει. Είστε μόνοι, όπως και πολλοί άλλοι στην περίπτωσή σας. Εκρήγνυται μέσα σας η φρικτή απε-ραντοσύνη της στέρησής σας. Η διαισθηση ότι χάνεται απ' τα χέρια σας το νόημα της ζωής σας, το νόημα του κόσμου, παίρνει μορφή: Οι αδένες και οι όγκοι σας είναι εκεί και εί-ναι αδύνατο να γλιτώσετε την ετυμηγορία. Είναι μια κατα-δίκη που βιώνεται μοναχικά, μια ισχυρή απογοήτευση, ένας αγώνας ταχότητας ενάντια στο χρόνο που τρέχει αντίστρο-φα. Είστε μόνοι με την τιμωρία σας.
Ακόμα κι αν δεν έχετε εμπιστοσύνη στο ιατρικό σύστη-μα, δεν το γλιτώνετε, αφού δεν υπάρχει τίποτε άλλο. Παλεύ-ετε προς όλες τις κατευθύνσεις για να αποκτήσετε μια μικρή επιρροή πάνω στις αποφάσεις των γιατρών: Σε ένα γράμμα στον χειρούργο που θα με εγχείριζε, εξηγώ αυτό που σκέ-φτομαι για το σώμα μου: «Θα σας φανεί δέκα χρόνια νεότε-ρο, δεν είναι τυχαίο», «νοιάζομαι για τα βυζιά μου όπως και για το δέρμα του κώλου μου, είναι η σεξουαλικότητά μου
38

κ.λπ.». Στη συνέχεια, τη μέρα της εγχείρησης, ο ίδιος χει-ρούργος μου γνωστοποιεί ότι, μόλις ανοίξει το στήθος μου, έχει το δικαίωμα (!!!), αν το κρίνει σκόπιμο, να μου το αφαι-ρέσει ολόκληρο. Ζητάω να παραβρεθεί στην εγχείρηση μια φίλη γιατρός και κατεβαίνω να πιω έναν καφέ. Έτσι, απο-φεύγω την εγχείρηση εκείνη τη μέρα. Πριν αφεθώ σε χέρια που δεν γνωρίζω, θέλω να μάθω όλα τα αποτελέσματα των εξετάσεων για να τα κρίνω μαζί με τη φίλη μου τη γιατρό.
Για μία ακόμη φορά η μονομέρεια των αποφάσεων που σας επιβάλλουν στηρίζεται στην αδυναμία που θα έχετε επι-δείξει μέχρι εκείνη τη στιγμή. Σας ζητούν πλήρη παραίτηση, όπως και απόλυτη εμπιστοσύνη στις γνώσεις της ιατρικής για την περίπτωσή σας. Για να έχει το πεδίο ελεύθερο, η ιατρική επωφελείται από το ότι προς στιγμήν η κατάσταση σας φαίνεται δραματική, θεωρώντας δεδομένο το αίσθημα ενοχής σας. Γιατί να μην εμπιστευθείτε απόλυτα τους high-tech εκπαιδευμένους ειδικούς, όταν εσείς μεταχειριστήκατε το σώμα σας, το οποίο ούτε καν γνωρίζετε, με τέτοια αυθά-δεια; Εξετάστε όλους αιπούς τους όρους που αγνοείτε και που μόλις αποκρυπτογραφηθούν δεν θα σας είναι καθόλου χρήσιμοι. Είστε αδαής, άσχετος...
Αυτοί κατέχουν τις λέξεις, κατέχουν την εξουσία. Είστε καταχωρημένοι στις κατηγορίες τους: καρκίνωμα / επεκτα-τικός / διηθητικός / ορμονο-εξαρτώμενος / ιστολογικός τύ-πος III κ.λπ. Αυτό το αισθημα ενοχής που κατάφεραν να μας δημιουργήσουν σχετικά με το μέγεθος της άγνοιάς μας, μας έχει εμποδίσει ως τώρα, εμάς τους καρκινοπαθείς, να αγω-νιστούμε, όπως κάνουν κάποιοι ασθενείς του AIDS: εκείνοι ξεφώνισαν τους ερευνητές για τη μηδαμινή τους σπουδαιό-τητα, για τους φανφαρονισμούς και τις ψευδο-ανακαλύψεις τους με τις οποίες προσπαθούσαν να πείσουν το κοινό ότι δεν βρίσκονται σε απόλυτη σύγχυση.
Αυτός ο κόσμος σας έχει καταδικάσει σε ισόβιαή σε θάνατο, κι εσείς αισθάνεστε ενοχές εις βάρος του εαιπού σας· ποιος θα σας προστατέψει από τον ίδιο σας τον εαυτό; Επίσημη ιατρική και ήπια ιατρική συναγωνίζονται σ' αυτό το σημείο. «Προσέξτε, είναι σοβαρό οωτό που κάνατε στον εαιπό σας!» (Καταλάβετέτο!)

39
Μετά την εγχείρηση, δηλαδή μετά την ολική αναισθησία που ακολουθείται από ένα τυποποιημένο υπερεντατικό πρό-γραμμα ακτινοβολίας, η κούραση κοιμίζει την εγρήγορσή σας. Να η στιγμή που η ιατρική πέφτει με τα μούτρα στη βασική μη αναστρέψιμη εργασία της. Η αυταρχικότητά της σας διαπερνά με βία και δεν καταφέρνετε να φιλτράρετε πια τα ψέματά της. Μπορεί να βρεθείτε ακρωτηριασμένοι, ευ-νουχισμένοι, πριν καν συνέλθετε από την αναισθησία. Από δω και πέρα δεν απαλλάσσεστε πια από τους όγκους σας αν δεν απαλλαγείτε και από την ιατρική που τους έχει οικειο-ποιηθεί.
Οι γιατροί σας κάνουν να χάψετε ότι στην περίπτωση ενός ορμονικού καρκίνου είναι αναγκαίος ο ευνουχισμός, ότι αυτό δεν επηρεάζει βέβαια καθόλου τις σεξουαλικές σχέ-σεις: δυο ακτινούλες και τέρμα! Αν στη συνέχεια είστε ψυ-χροί, αυτό δεν μπορεί να οφείλεται στις ακτίνες, αλλά σε δικό σας ψυχολογικό μπλοκάρισμα! Αυτές οι κουβέντες ήδη μας προειδοποιούν. Γνωρίζουμε ότι λένε ψέματα αλλά, ανί-σχυροι πια, φτάνουμε να πιστεύουμε στο μικρότερο κακό. Είναι ένας εκβιασμός μπροστά στο θάνατο. Άντε, κουνηθεί-τε, ο επόμενος!
Στις γυναικες αραβικής καταγωγής που τρομοκρατού-νται μην τυχόν αποπεμφθούν αν δεν μπορούν πια να γίνουν μητέρες, λένε ότι όλα θα πάνε καλά και ότι θα τους ξαναερ-θει περίοδος αργότερα... Αν έχετε την ατυχία, όπως εγώ, να κάνετε δεύτερη σειρά ακτινοβολιών στην περιοχή της λεκά-νης, η παραμικρή διείσδυση θα είναι αδύνατη, θα ισοδυνα-μεί με βιασμό, όλοι οι μύες σας θα είναι σαν να 'χουν διά πα-ντός προσβληθεί από τέτανο. Ασυγχώρητο έγκλημα ενάντια στους έρωτές μας. Αόρατος ακρωτηριασμός των αισθήσεών μας, των επιθυμιών μας. Καταραμένη, δολοφονική ιατρική. Κι εγώ που ζητούσα μόνο να μου αφήσουν το στηθάκι μου όσο το δυνατόν πιο ανέπαφο, στο όνοματου έρωτα... Άφη-σα να με κοροϊδέψουν! («Μα όχι και να πεθάνετε για ένα στήθος!») Καταραμένη! Καταραμένη! Καταραμένη ιατρική! Για χρόνια μετά δεν σταμάτησαν να με ρωτούν «έχετε ευ-νουχιστεί;», για να μου προτείνουν την εγχείρηση σε περί-πτωση που δεν είχα. Οργή και λύσσα!
40

Όλες σχεδόν οι γυναίκες που την έπαθαν δεν θα μιλή-σουν ποτέ γι' αυτό, τόσο πολύ θάβεται μέσα τους ο ψυχικός πόνος αυτής της ξένης, επιπρόσθετης αδυναμίας. Δεν υπάρ-χει τίποτα καλύτερο για να επιδεινωθεί η απομόνωση. Εί-ναι η φυλακή υψίστης ασφαλείας μέσα στο ίδιο σας το σώμα. Μέχρι και οι ηλικιωμένες γυναίκες αισθάνονται την ερωτική απόλαυση, φανταστείτε!
Επιπλέον, αμφιβάλλω για το κατά πόσο είναι αποδεδειγ-μένη η αποτελεσματικότητα αυτής της μεθόδου στην επι-βράδυνση των όγκων. Να μου δείξουν τις στατιστικές τους! Γιατί, το να είσαι νέα με εμμηνόπαυση μεταβάλλει φοβερά το σύνολο των ορμονών σου και ιδιαιτέρως τα οστά. Όταν μάθετε ότι «συνήθως» ο ορμονικός καρκίνος του στήθους (ή του προστάτη) κάνει μεταστάσεις στα οστά, αναρωτιέστε αν δεν επιδείνωσαν ηθελημένα την περίπτωσή σας για χάρη των στατιστικών. Έτσι μου φαίνεται. και αναθεματίζω. Σαν τον τυφλό που αναπτύσσει τις υπόλοιπες αισθήσεις του, έμαθα να αγαπώ από απόσταση, ή με τις λέξεις, με τα μάτια και κυρίως με το μυαλό. Αυτό που μου 'κλεψαν το ξανάκανα δικό μου ακόμα πιο έντονα.
To πυρηνικό λόμπι είναι μια ακόμη εξουσία, ένα μαφιόζικο «κράτος>> πάνω από τα εθνικά κράτη. Η χρήση της πυρη-νικής ενέργειας στην ιατρική γίνεται μετά από μια ευρεία χρήση της από το στρατό (βλ. για παράδειγμα τις δοκιμές στη δεκαετία του '50 στην έρημο Σαχάρα). To μονοπώλιό της επιβάλλεται στα νοσοκομεία, τα κράτη τής ανοίγουν τις πύλες τους. Κάποιες εξετάσεις, κυρίως οι ειδικοί δείκτες αντισωμάτων για τους καρκίνους, θα μπορούσαν να γίνονται χωρίς τη χρήση ραδιενεργών προϊόντων. Έτσι, θα ήταν φθη-νότερες και για την κοινωνική ασφάλιση. Ο υπουργός Evin ρύθμισε το ζήτημα επιβάλλοντας την αρχή «όλα πυρηνικά». Όλος ο καινούργιος υπερεξειδικευμένος εξοπλισμός στα νοσοκομεία βασίζεται στην πυρηνική ενέργεια- και πολύ γρήγορα "παλιώνει". Η πυρηνική ενέργεια θέλει μακροπρό-θεσμα να αντικαταστήσει τον χειρούργο. Δεν θα βρείτε στο νοσοκομείο γιατρό που να σας αποκαλύψει πόσοι νέοι όγκοι γεννήθηκαν από τις ακτίνες. Αυτοί θα θεωρηθούν δικές σας υποτροπές και θα χρεωθούν σε σας. Τα μεγάλα κεφάλια της


πυρηνικής ενέργειας δεν μπορούν να κατηγορηθούν για τις συνέπειες των βομβαρδισμών τους μέσα στο νοσοκομείο ούτε και έξω από αυτό, για τις δόσεις που εισπράττετε κα-θημερινά χωρίς να το γνωρίζετε. Εκτός αυτού, έχουν γίνει αναπόφευκτες: δεν μπορείτε να τις αποφύγετε για τους πό-νους των οστών, δεν υπάρχει τίποτε άλλο. Σύντομα, γιατους όγκους στον εγκέφαλο θα υπάρχουν μόνον οωτές. Θα έχετε γλιτώσει το χειρουργικό νυστέρι που γλιστράει από το χέρι αλλά θα είστε στο έλεος ενός απρόσεχτου τεχνικού (ας θυ-μηθούμε το σκάνδαλο της Σαραγόσας, όπου για δεκαπέντε μέρες οι ασθενείς δέχτηκαν από καθαρή αμέλεια τη μέγιστη δόση. Στην ιστορία εμπλέκονταν οι γιατροί, ένας τεχνικός και οι χειριστές των μηχανημάτων). Θα γίνετε, όπως υπήρξα κι εγώ, μέρος του μεγάλου πειράματος της πυρηνικής ενέρ-γειας στην ιατρική. Ρωτήστε την οωθεντία της πυρηνικής ενέργειας που σας παρακολουθεί ποιες είναι οι δόσεις που δέχεται κάθε όργανο και θα τον δείτε να χλομιάζει από την αυθάδειά σας· θα διστάσει για λίγο... Τι θα τις κάνετε αυτές τις πληροφορίες; Ο κόσμος είναι στο έλεος ενός αδιάκριτου βομβαρδισμού.
Η τεχνική της βολής για τις ακτίνες είναι ίδια όπως και στο στρατό: καταιγιστικά πυρά, διασταυρούμενα πυρά, συ-γκεντρωτικάπυρά, διασποράπυρών, πυρά αναχαίτισης κ.λπ. Οι μαθηματικοί, στην ομάδα επέμβασης, βρίσκονται επί τό-που για να υπολογίσουν τις καμπύλες, τις γωνίες, σύμφωνα με τον τύπο ακτινών που έχει επιλεγεί: ακτίνες γάμα, ακτίνες X κ.λπ. Α! επωφελείστε της προόδου, όλοι οωτοί οι σοφοί υπολογισμοί καταγράφονται στο «μηχάνημα», αλλά στη συ-νέχεια θα έχετε να κάνετε με τον ειδικευμένο εργαζόμενο που έχει περιθώριο λάθους το οποίο μπορεί να φτάνει ως το μισό εκατοστό. Η περιοχή που έχει δεχθεί ακτινοβολία θα αφήσει τέτοιο ίχνος που, αργότερα, θα είναι αδύνατο να αναγνωρίσεις, ακόμη και στο σκάνερ, κάποια βελτίωση, ή καλύτερα κάποια επιδείνωση! Θα επαναποωτούν στους πό-νους σας.
1987
Ανάμεσα στον Απρίλιο του 1985 (εγχείρηση συν ακτινο-βολία) και τον Ιούλιο του 1987 (κλινική επιβεβαίωση ότι ο όγκος-μάνα γέννησε τα μικρά της), η γραμμή άμυνάς μου ήταν να ποντάρω στη δική μου δύναμη σε συνδυασμό με τη δύναμη των φίλων μου. Ο καρκίνος εμφανιζόταν σαν μια ανυπακοή, ίδια με την ανυπακοή που εξέφραζε η δράση μου στον κόσμο. Σκόπευα να νικήσω.
Μετά την εγχείρηση είχα αρνηθεί τη χημειοθεραπεία. Οι ακτινοβολίες ήταν μια τεράστια θυσία αν λάβαινε κανείς υπ' όψιν τις συνέπειές τους! Κυρίως όμως, βιαζόμουν να ξεχάσω αυτόν τον εφιάλτη, πασχίζοντας να ξαναρχίσω τη δράση, με έναν πιο αργό ρυθμό, σπαταλώντας λιγότερο τις δυνάμεις μου. Δεν υπήρχε περίπτωση να κλειστώ σε κανένα καταφύ-γιο, να κλείσω τη ζωή μου σε παρενθέσεις. και μετά να σκέ-φτομαι συνέχειατο θάνατο... Αιπό κι αν θα μ' εξασθενού-σε! Η ανυπακοή μου στην αρρώστια: να την αγνοήσω, να τη σβήσω ακόμα και από το μυαλό των δικών μου.
Ο αναγγελθείς οωτός θάνατος απωθήθηκε, κρίθηκε ανάρμοστος. Ως κλέφτρα δεν έκλεβα μόνο χρήματα, αλλά επίσης το χρόνο και τη χρήση του. Έκλεβα τη ζωή μου και το θάνατό μου. Η λογική του χρήματος μας λυγίζει με τη σιδερένια της γροθιά, μας κλέβει όλο και περισσότερο το χρόνο μας, την ικανότητα να είμαστε μαζί, να ζούμε. Έτσι οι κλοπές μου (οι οποίες, το τονίζω, διαπράττονταν πάντα χωρίς βία και εις βάρος του κράτους και των τραιιεζών) δεν ήταν παρά μια πολύ μικρή επανοικειοποίηση μέσα στη γενι-κευμένη στέρηση που επιβάλλει η μισθωτή σκλαβιά.
Επανοικειοποίηση και μεταστροφή, αυτό ήταν πάντοτε το στυλ μου, αυτό ήταν το στυλ των δικών μου ανθρώπων. Είχα έρθει αντιμέτωπη με την ιδέα του θανάτου πολλές φο-
45
46

ρές, κοινωνικά, ήταν μέρος του λελογισμένου ρίσκου που αναλάμβανα επιλέγοντας να μη δουλεύω ποτέ. Γιατί, για μένα, θάνατος είναι η φυλακή. To να διακινδυνεύω μαζί με τους φίλους μου να μπω στη φυλακή ήταν για μένα ήδη ένας τρόπος να εξημερώνω το θάνατο.
Επιτυχίες και αποτυχίες.
Όταν η κούραση επέστρεψε συνοδευόμενη από την πι-κρή και ανομολόγητη διάψευση των ελπίδων, πήγα να ανα-φέρω στο νοσοκομείο την πιθανή υποτροπή μου.5 Αίσθημα αποτυχίας. Πόσο σκληρό! Δυο χρόνια ελευθερίας μόνο! Δυο χρόνια εκούσιας άγνοιας.
Από το 1985 κάμποσοι λεμφαδένες είχαν προσβληθεί - και αυτό το ενδεχόμενο κρεμόταν ως δαμόκλειος σπάθη πάνω από το κεφάλι μου. Άλλο όμως να το γνωρίζω νοητι-κά ως πιθανότητα και άλλο να το γνωρίζω πάνω στο κορμί μου, στα κόκαλά μου... Δεν υπάρχει καμία διέξοδος. Ζείτε μια τραγωδία, άμεσα, χωρίς αποστάσεις. Είστε μια μέλισσα μέσα σ' ένα βάζο μέλι. Στην προκειμένη περίπτωση, αυτό που σας προτείνουν να καταπιείτε δεν είναι μέλι, αλλά δη-λητήριο. Αυτή τη φορά δεν θα γλιτώσετε από όλες οωτές τις βρωμοθεραπείες από τις οποίες είχατε ξεφύγει, αιπή τη φορά δεν θα το αποφύγετε. Χρειάστηκε ενάμισης μήνας για να με πείσουν γι' αυτό, και τελικά δέχτηκα απλώς και μόνο επειδή ένας γιατρός μου μίλησε ειλικρινά. Άφησα τον εαυτό μου να παρασυρθεί από τη γλώσσα του, μια ιατρική γλώσσα που είχα μάθει μέσα από διαβάσματα: «Δύο στους έξι λεμ-φαδένες προσβεβλημένοι, στον τρίτο χημειοθεραπεία! Ένας όγκος 2,5 εκ., στα 3 εκ. χημειοθεραπεία!» κ.λπ. Όμως, αυτή η γλώσσα δεν ήταν δική μου, αυτοί οι κανόνες δεν ήταν δι-κοί μου.
Η αλλεργία μου στη θεραπεία εκδηλώθηκε από την πρώ-τη συνεδρία. Στους έξι μήνεςπου ακολούθησαν, δεν κατέστη δυνατό να συνεχίσουν το πείραμα: το πολύ χαμηλό ποσοστό
5 Υποτροπή: η ιατρική χρησιμοποιεί τις ίδιες λέξεις με τη σωφρονιστική δι-οίκηση. Οι όγκοι σας δεν νικήθηκαν από τη θεραπεία... Είναι ένα χαστούκι. Αντιστέκονται, εξεγείρονται ακόμα μια φορά. Να σκοτώσουν το κακό, να ξεριζώσουν τις κακές δυνάμεις, κύτταρα εγκληματικά, κύτταρα δαιμονι-σμένα. Είσαι σατανικός, πεθαίνεις! Πάντα αυτός ο διάβολος!

47
των λευκών αιμοσφαιρίων αρνούνταν να ανέβει, γεγονός που αποτελούσε εμπόδιο στη συνέχιση της χημειοθεραπεί-ας. Επίσης, εκείνη την εποχή ήμουν αντικείμενο μιας πολύ στενής αστυνομικής επιτήρησης, με παρακολουθήσεις τηλε-φώνου και παρακολουθήσεις από ασφαλίτες.6 Αυτή η διαπί-στωση μ' έκανε έξαλλη κι εξισορρόπησε τα προβλήματα της υγείας μου: Δυο κακά μετράνε περισσότερο από ένα, το ένα εξισορροπεί το άλλο.
Κατά τη διάρκεια του 1987 πήρα διάφορες αποφάσεις. Να μην διαπράξω καμιά γκάφα που θα μπορούσε να οδηγήσει τους μπάτσους στους φίλους μου: οι μπάτσοι περίμεναν ότι η εξασθένισή μου θα με έκανε λιγότερο προσεκτική. Κι ακό-μη, ότι δεν θα αποφάσιζε αυτή η αρρώστια για το θάνατό μου. Οι υποσχέσεις αυτές στον εοωτό μου άλλαξαν τη συ-μπεριφορά μου. Αποδέχτηκα το θάνατο σαν σύμμαχο. Δεν αγωνιζόμουν εναντίον της αρρώστιας μου. Αγωνιζόμουν μαζί της.
Προετοιμαζόμουν όλο και περισσότερο, 7ΐνευματικά, για την εξέλιξη των όγκων. Κανένα αποτέλεσμα δεν μπορούσε πια να με τρομάξει. Έτσι όπως γινόμουν άτρωτη στον εσω-τερικό μου τρόμο, γινόμουν και αιιέναντι στους γιατρούς, προκαταλαμβάνοντάς τους. Έβλεπα να διαγράφονται οι αποφάσεις τους, τις είχα προβλέψει. Σ' αυτό βοήθησε η επι-κοινωνία με τους άλλους αρρώστους, μου έδωσε ένα σημα-ντικό όπλο, ήταν μια ανεξάντλητη πηγή πληροφοριών. Στο εξής ήμουν σε θέση επίθεσης.
Εκεί ήταν η ζωή μου, σ' αυτήν την αναγνώριση του θα-νάτου μου. Είχα γίνει πολεμίστρια. Δεν αντιμαχόμουν πια, μαχόμουν. Δεν οπισθοχωρούσα απλώς, σχεδίαζα την οπι-σθοχώρησή μου. Ήμουν σε εγρήγορση. Η απτή, συγκεκρι-μένη απειλή των μπάτσων μου επέτρεπε να αντιμετωπίσω την ασαφή, ακατανόητη απειλή της αρρώστιας μου και της ξανάδωσε μια κοινωνική διάσταση.
6 Από το καλοκαίρι του 1987 η πολιτική αστυνομία, ενισχυμένη από διάφο-ρες υπηρεσίες της δικαστικής αστυνομίας, ξεκίνησε μια συστηματική έρευ-να, σε μεγάλη κλίμακα, με στόχο να εξουδετερώσει τους Os Cangaceiros. Κάτι που μας έκανε λίγο δύσκολη τη ζωή.
48

H αρρώστια είχε επιβραδύνει το βήμα μου. Οι μπάτσοι με είχαν από κοντά, με περικύκλωναν σαν πληγωμένο ζώο. Τα λευκά αιμοσφαίρια μπλοκαρισμένα στις χαμηλές τους τιμές ήταν ή άμυνά μου, η ανοσία μου! Θα ακολουθούσε μάλλον μια «έξαρση μεταστάσεων». Η σύμπτωση αυτών των γεγο-νότων διέγειρε τη σκέψη μου. Απέκτησα πλήρη συνείδηση της ιδέας του θανάτου- ο επικείμενος θάνατος αντί να γίνει εμμονή με άφηνε αδιάφορη. Ήταν μάταιο νατον αποφεύγω. Ο θάνατός μου είναι, θα είναι κοινωνικός, η αρρώστια μου είναι κοινωνική. Ο φόβος και η αγωνία απομακρύνονται με την αποστασιοποίηση. Από εκείνη τη στιγμή άρχισα να κα-τασκευάζω την απόσταση όλο και πιο αντικειμενικά, απέ-κτησα στρατηγική.
Σαν τον Ινδιάνο που μ' εγκαρτέρηση ακολουθεί τη θέλη-σή του, μάθαινα την υπομονή, καρτερούσα τη στιγμή που θα μπορούσα να πραγματοποιήσω την αναχώρησή μου ως μια λογική πράξη.
Η θέληση είναι μια δύναμη που μεγαλώνει με την εμπει-ρία, είναι μια εξουσία. Αιπή σου επιτρέπει να νικήσεις παρ' όλο που οι σκέψεις σου σε ανακηρύσσουν ηττημένο. Σε κάνει άτρωτη. Γίνεται σύντροφος των αισθήσεών σου, της αντίληψής σου για τον κόσμο, για την κατάστασή σου, είναι το νήμα που τις ενώνει. Και ωριμάζει με κάθε απόφαση που είσαι υποχρεωμένη να πάρεις.
Περίμενα χωρίς να βιάζομαι. Σήμερα, θα μπορούσα ίσως να πω ότι έπρεπε να τα εγκαταλείψω όλα νωρίτερα. Αλλά όχι, θα ήταν λάθος, δεν μπορούσα να το κάνω, δεν είχα τη γνώση που απέκτησα στη συνέχεια. Πάντα μένει ένα άγνω-στο κομμάτι, ένας κίνδυνος που δεν έχει αποτιμηθεί. Αυτή η πράξη, γιαναγίνει με μαεστρία, πρέπει να πραγματοποιηθεί ως το αντίθετο μιας αυτοκτονίας: ως νόημα που ξαναβρέθη-κε, ως επανόρθωση που ωρίμαζε για καιρό. Ως η στιγμή που όλα βρίσκονται σε συμφωνία και εναρμονίζονται.
Θα χρειαζόμουν ακόμα δυόμισι χρόνια για να το πετύχω αυτό.
Εν τω μεταξύ, υπέφερα ακόμη από τις δοκιμασίες της χημειοθεραπείας. Αλλά κάθε δοκιμασία με προετοίμαζε ακόμη περισσότερο γι' αυτόν τον πόλεμο. Παρ' όλα αυτά, η αρρώστια μου ακολουθούσε την ταπεινή της στράτα. Δέχτη-

49
κα τα δύο πρωτόκολλα χημειοθεραπείας ως εμπειρίες. Στο μυαλό μου, τότε, «παρέτεινα το χρόνο». Είναι αλήθεια ότι είχα αποκτήσει μια ακόρεστη όρεξη για ζωή - δεν βιαζό-μουν. Χαιρόμουν την κάθε στιγμή παντού όπου βρισκόμουν. Σήμερα, θα έλεγα ότι το μόνο που έκανα ήταν αυτό, «έπαιρ-να παράταση». Αλλά δεν ήταν σαν να «μείωνα το χρόνο» αμετάκλητα;7
Αισθανόμουν περήφανη που συνερχόμουν πολύ γρήγο-ρα μετά από μια εξέταση ή από μια χημειοθεραπεία. Ως ένα βαθμό ήταν πρόκληση, αλλά κυρίως ήθελα να προστατευθώ αμέσως μετά από κάθε χτύπημα. Ανακτούσα ενέργεια όπως τα βαμπίρ. Μπορούσα ναπαραβλέπω το περιβάλλον μου, να συγκεντρώνομαι και να ηρεμώ εν μέσω της βοής των αυτο-κινήτων με σχεδόν ανεπαίσθητους ήχους: το τραγούδι ενός πουλιού, τη συζήτηση δύο κοριτσιών κάπου μακριά. Για τι πράγμα μου μιλούσε αυτό το πουλί; Αυτό το παιδί; Κάτι ακατάληπτο... Ένας τόνος, μια μουσική στη φωνή προορι-σμένη να απαλύνει την αποξενωμένη μου ψυχή.
Έδινα την εντύπωση ότι έκανα τις χημειοθεραπείες «στο πόδι», σε σημείο που οι γείτονες ή τα παιδιά εκεί που έμενα να αγνοούν την κατάστασή μου. Κι όμως, η χημειοθεραπεία, τι ατίμωση!
Μέχρι ένα συγκεκριμένο στάδιο του καρκίνου, αυτό που ονομάζεται «πρωτόκολλο» στη χημειοθεραπεία είναι ένα πρόγραμμα που καθορίζεται από μια διεθνή συμφωνία (όπου οι ΗΠΑ κατέχουν κυρίαρχη θέση). Τα εν λόγω φάρ-μακα/δηλητήρια,8 σε διαφορετικά κοκταίηλ, παραμένουν τα ίδια από τον τελευταίο πόλεμο. Μειώθηκε απλώς η δοσολο-
7 Δεν ξέρω τι να συμβουλεύσω τους άλλους. Δεν υπάρχουν έστω δύο περι-πτώσεις παρόμοιες. Είδα γυναίκες να επιστρέφουν μετά από είκοσι χρόνια διακοπής. Μια γυναίκα που είχε τον ίδιο τύπο καρκίνου με μένα πέθανε πολύ νωρίτερα. Εδώ μιλάω γιατη δική μου εμπειρία, δενπροτείνω το παρά-δειγμά μου. Ένας όγκος της μήτρας ή του προστάτη που αφαιρείται εγκαί-ρως μοιάζει να ξεριζώνεται για πάντα. Ο παράγοντας χρόνος παίζει πολύ σημαντικό ρόλο: Αν το βρεις πολύ γρήγορα, η πιθανότητα να θεραπευτείς είναι ακόμη μεγαλύτερη.
8 Αηλητήρια, αυτό είναι σίγουρο! Οι φλέβες σας έχουν διαλυθεί μετά από ένα χρόνο χημειοθεραπείας, η καρδιά σας ασθμαίνουσα, το συκώτι σας, ας μην το συζητήσουμε καλύτερα!


γία, σύμφωνα με μέγιστες τιμές που στο εξής καθορίζονται αυστηρά. Στην περίπτωσή μου, αφού ο όγκος επέμενε, μετά την πρώτη χημειοθεραπεία (η οποία λόγου χάρη μπορεί να διαρκέσει οκτώ μήνες, επί τρεις μέρες την εβδομάδα), το πρωτόκολλο άλλαξε, δηλαδή άλλαξαν τα φάρμακα. Αυτό το δεύτερο πρωτόκολλο ονομάζεται χημειοθεραπεία «συντή-ρησης>> (η λέξη τα λέει όλα, δεν ελπίζουν πια στη θεραπεία, αλλά στο να φρενάρουν την εξέλιξη). Ενδιάμεσα σάς κά-νουν «ένα θεραπευτικό παράθυρο». Συγκρίνοντας την απο-τελεσματικότητα και τα αρνητικά οωτών των θεραπειών, η αμφιβολία για τα οφέλη είναι εύλογη. Αυτοί που ωφελούνται και πάλι είναι τα «μεγάλα κεφάλια» της χημείας.
Πρόκειται για την ίδια καταιηεστική αντίληψη με την οποία επιβάλλουν την πυρηνική ενέργεια, ότι δήθεν το απο-τέλεσμα είναι άμεσο και ριζικό, ότι εφαρμόζεται σε αιιόλιπη και έκτακτη ανάγκη, μια αντίληψη που περιφρονεί τις μελ-λοντικές συνέπειες. Παρατείνουν το χρόνο ζωής σας; Να η απόδειξη ότι η επιστήμη μπορεί κάτι να κάνει! Η θεραπεία; Μα δεν είναι δικό μας πρόβλημα, είναι δικό σας. Μήπως θα θέλατε να καθαρίσουμε την ατμόσφαιρα επειδή δεν την αντέχουν τα 7ΐνευμόνια σας;
«Είδατε, εσείς θα μπορούσατε να πείτε πόσα πράγματα έκαναν για σας.» Θα έπρεπε να τους ευχαριστούμε, τουλάχι-στον να αναγνωρίζουμε ότι είχαμε την τιμή να επωφεληθού-με από τον υπερεξειδικευμένο εξοπλισμό τους. Τι αντιστρο-φή! Όταν ξέρουμε ότι οι όγκοι μας είναι το ψωμάκι τους, ότι είναι η φάρα τους (οι πρωτεργάτες της πυρηνικής ενέργειας και της χημείας) που μας τους φορτώνει και ότι οι άνθρωποι που ζουν από τον καρκίνο είναι σχεδόν τόσοι όσοι και οι άνθρωποι που πεθαίνουν απ' αυτόν!
Στη χημειοθεραπεία, όπως και στον πόλεμο, δεν λογαριά-ζουν το θάνατο του άμαχου πληθυσμού... Είναι μια στρατι-ωτική επιχείρηση: για να πετύχουν το στόχο, εξολοθρεύουν ό,τι βρίσκουν στο δρόμο τους. Διπλασιάζονται τα καρκινο-γόνα κύτταρα πιο γρήγορα από τα άλλα; Θα σκοτώσουμε με τη μία όλα τα μικρά γρήγορα κύτταρα - εξού και η απώλεια μαλλιών, τα σπασμένα νύχια κ.ο.κ. Σας δίνουν λίγο χρόνο να ξανασηκωθείτε στα πόδια σας, τόσο όσο χρειάζεται για να ξαναρχίσουν. Βέβαια, ταυτόχρονα επιβλέπουν ό,τι θεωρούν


απαραίτητο: Μπορεί η καρδιά σας να αντέξει; Ανεβαίνει η τιμή των αιμοσφαιρίων;
To σώμα σας είναι ευάλωτο όλον οωτόν τον καιρό και δεν μπορείτε να το ακούσετε: Είναι άρρωστο λόγω της θερα-πείας μια βδομάδα στις τρεις. Κατά τη διάρκεια αυτών των αηδιαστικών περιόδων, σας είναι αδύνατο να διακρίνετε τι μπορεί να οφείλεται στον καρκίνο και τι αποτελεί συνέπεια της θεραπείας. Είναι η απόλυτη ηλιθιότητα της ιατρικής. Εί-στε ολοκληρωτικά αποξενωμένη, όχι μόνο από τους όγκους σας, κυρίως από τις διαισθήσεις σας, από τη σκέψη σας (ξέ-νες αισθήσεις ίσον ξένες σκέψεις), από τη δράση σας. Εί-ναι μια θεραπεία που αρμόζει στην απόλυτη παραίτηση στις αγκάλες της ιατρικής και που απαιτεί απόλυτη εμπιστοσύνη σε ένα πιθανό αποτέλεσμα. To αποτέλεσμα απομακρύνεται τόσο πολύ με τον καιρό, ώστε οι αξιώσεις που υπήρχαν στην αρχή να ξεχαστούν.
Υπαινίσσονται ότι προχωρούν διστακτικά, αλλά επίσης ότι υπάρχουν κι άλλα προϊόντα... Ότι μπορούν πάντα να κά-νουν κάτι για την περίπτωσή σας. Οι θεραπείες, παρά τις κά-ποιες παραλλαγές, είναι όλες οι ίδιες μέχρι το στάδιο III, τυ-ποποιημένες. Η χημειοθεραπεία προκαλεί καινούργια καρκι-νικά κύτταρα. Μετά από μια θεραπεία, ένας καρυότυπος9 θα παρουσιάσει χρωμοσωμικές θραύσεις. Τα ελεύθερα άκρα τα οποίαπεριφέρονται μπορούν να ανασυνδυαστούν με οποιον-δήποτε τρόπο δημιουργώντας νέα καρκινικά κύτταρα.
Η ορμονοθεραπεία: άλλο ένα άγριο, νόμιμο πείραμα της χημείας. Αν έχετε ορμονικό καρκίνο, είναι ο κύριος τρόπος αντιμετώπισης. Η ανακάλυψη μεγάλου αριθμού ορμονών εί-ναι πρόσφατο γεγονός. Χωρίς να ανησυχούν για το ενδεχό-μενο καταστροφικό αποτέλεσμα, εφαρμόζουν τις ορμονοθε-ραπείες μαζικά σε όλους τους τομείς (γεωργία, κτηνοτροφία, ιατρική...)· Μετά από μια επίθεση αυτής της καινοτομίας προς πάσα κατεύθυνση, μην εκπλαγείτε που είναι έτοιμοι να πειραματιστούν πάνω σας σαν μαθητευόμενοι μάγοι: από τη μια μπλοκάρουν τις εκκρίσεις των επινεφριδίων αδένων
9 Καρυστυπος: χαρακτηριστική διάταξη χρωμοσωμάτων ενός ειδικού κυττά-ρου ενός ατόμου και, κατ' επέκταση, φωτογραφία αυτής της διάταξης.
52-

και από την άλλη σας κάνουν ενδοφλέβια ένεση υδροκορτι-ζόνης, της ορμόνης, δηλαδή, που άδικα μπλόκαραν αρχικά, καθώς είναι απαραίτητη στην αναπαραγωγή των κυττάρων των οστών. Μεγαλοφυές;
Σε πόσες περιπτώσεις είναι άχρηστη; Δεν θα μάθετε ποτέ. Στην περίπτωσή σας, όπως και σε άλλες, ξέρετε ότι υπήρξε εντελώς άχρηστη.
Πρέπει, λέει, να αγαπάτε όσους πετσοκόβουν τους καρ-κίνους που σας έχουν πασάρει οι ίδιοι, να υπακούτε χωρίς επιφύλαξη στις ευνουχιστικές αποφάσεις τους και τις στατι-στικοποιημένες γραφειοκρατικές απάτες τους και κυρίως να μην αποκαλύπτετε ποτέ δημόσια τις κρυμμένες αδυναμίες τους. Τα μεγάλα αφεντικά της χημειοθεραπείας10 θα παρα-μείνουν πρωτεργάτες της «επιχείρησης καρκίνος>>, αφού δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά να συντηρούν ένα σύστημα κατα-σταλτικής σκέψης από το οποίο επωφελούνται μόνο οωτοί και τα εργαστήρια.
Μετά τις αποχνωτές αποτυχίες των θεραπειών, είναι και-ρός για τη φάση III, όπως την αποκαλούν. Αιπό είναι το στά-διο του άγριου πειραματισμού. Δεν ήθελα να υποβληθώ σ' αυτόν και έφυγα.
Ποτέ δεν είχα ξαναδεί τέτοια επίθεση για να παραδοθώ δεμένη πισθάγκωνα στα φαρμακευτικά μονοπώλια. Ήμουν ήδη πειραματόζωο. Η διεθνής διάσταση των κοχνόνων που καθορίζονται από τα πρωτόκολλα είναι απλώς στάχτη στα μάτια. Γίνεται να πιστέψει κοχνείς ότι θα σωθεί από ένα κράτος, πόσο μάλλον από πολλά κράτη μαζί; Είναι άραγε καθησυχαστικό να ξέρετε ότι εκατομμύρια άνθρωποι συμ-μετέχουν, όπως κι εσείς, στο ίδιο πείραμα; Δεν ήμουν κο-ρόιδο. Αλλά μπορούσα να δω στο πέρασμα των χρόνων τα πρωτόκολλα να χαλαρώνουν (η δόση των δηλητηρίων, ο τρόπος διαχείρισης), να γίνονται πιο οχνεκτά. Είχα επίσης ξεγελαστεί από την ακραία αφοσίωση μιας ομάδας νοσο-κόμων και από το ταμπεραμέντο μιας γιατρού της παλιάς σχολής. Είχα κάποια εμπιστοσύνη (αρκετά εύθραυστη βέ-βαια, εμπιστοσύνη και δυσπιστία ταυτόχρονα) σ' αυτήν την γιατρό. To χάρισμά της ήτοχν ocxv μια προστασία απένοχντι
Και της ραδιενέργειας προφανέστατα...

53
στις μεθόδους των καρχαριών των εργαστηρίων. Την είδα να αρνείται, από σύνεση, παρακινδυνευμένα πειράματα. Κι έπειτα, για να 'μαι ειλικρινής, τι άλλες επιλογές είχα μέχρι εκείνο το σημείο;
Όταν ένιωσα ότι ήθελαν να με πιέσουν, η εμπιστοσύνη μου, που είχε ήδη εξασθενήσει αρκετά, κατέρρευσε μονο-μιάς. Η συνωμοσία της ιατρικής και του κόσμου του χρήμα-τος εμφανίστηκε μπροστά μου σ' όλο της το μεγαλείο. Ένα "ποιοτικό" άλμα στο αίσχος. Η επιδείνωση της υγείας μου, η εξασθένησή μου, γι' αυτούς ισοδυναμούσε με φράγκα. Μου είχαν περάσει τη θηλιά στο λαιμό.
Με αποκλειστική ευθύνη των ίδιων των αρρώστων (τους βάζουν να υπογράφουν όλο και περισσότερες δηλώσεις που απαλλάσσουν από οποιαδήποτε ευθύνη) τα νοσοκομεία που-λούν τους αρρώστους τους σαν δείγματα στο τάδε ή το δείνα εργαστήριο. Κατά τον ίδιο τρόπο, κάνουν δωρεάν δοκιμές στους διανοητικά ασθενείς, στους αφρικανικούς πληθυ-σμούς... Νομίζω ότι το νοσοκομείο παίρνει κι ένα μπαξί-σι. Αιποί που πληρώνονται δεν είναι οι ίδιοι μ' αιπούς που παίρνουν το ρίσκο. Σ' οωτό το στάδιο δεν υπάρχουν συμφω-νίες, ούτε διεθνείς, ούτε εθνικές. Βάσει των προηγούμενων αποτυχιών, γίνεται ανεκτό ένα υψηλό ποσοστό απωλειών. Υπάρχει ένα πρωτόκολλο, το αποκαλούμενο «συμπονετι-κό», το οποίο επιτρέπει να εντάσσουν στα πειράματά τους «εθελοντές της τελευταίας ευκαιρίας», όταν οι άλλες θερα-πείες έχουν αιιοτύχει. Αυτό επιτρέπει -πέρα από τα πιο ρι-ψοκίνδυνα πειράματα- να μην υπολογίζονται στις αποτυχίες τους τα ανεπίσημα οωτά πειραματόζωα.
Η δραστική ουσία που πρέπει να χρησιμοποιήθηκε πάνω μου είχε όντως εφαρμοσθεί πειραματικά και είχε εγκατα-λειφθεί λόγω των πολλών παρενεργειών της: κατακράτηση σάλιου (και μάλιστα για μένα που είχα καρκίνο του πνεύμο-να!), μείωση των λευκών και ερυθρών αιμοσφαιρίων, μείω-ση στα αιμοπετάλια, προσβολή του νεφρού, του συκωτιού κ.λπ. To εργαστήριο Sanofi που ήταν υπεύθυνο για το πείρα-μα εξαρτάται από το τραστ της Elf Aquitaine, της οποίας οι μέθοδοι μάρκετινγκ είχαν προκαλέσει σκάνδαλο: πουλούσε ένα προϊόν λέγοντας ψέματα για τη δραστικότητά του, αιιο-
54

σιωπώντας τις παρενέργειές του, εξ αιτίας των οποίων ασθε-νείς έμειναν παράλυτοι, τι να κάνουμε, ο ανταγωνισμός με τη Saint-Gobain* είναι σκληρός!
Στον αχανή κόσμο του ανταγωνισμού η ιδέα του κέρδους σαρώνει όλα τα άλλα επιχειρήματα. Ποτέ μου δεν μπόρεσα να αντέξω αυτόν τον κόσμο.
Ο ίδιος τρόπος σκέψης, που είναι ανίκανος να θεραπεύσει τους καρκίνους με διαφορετικά μέσα από εκείνα που χρησι-μοποιήθηκαν στο Άουσβιτς και τη Χιροσίμα (χημειοθερα-πεία και ακτίνες), αναπαράγει ασταμάτητα τον κόσμο που μας καταστρέφει. Η χημεία μάς αρρωσταίνει μέσω της ρύ-πανσης του αερα και του νερού, της κακής ποιότητας των τροφίμων, και παρ' όλα αυτά μας νοσηλεύουν με την ίδια αυτή χημεία. Η πυρηνική ενέργεια προκαλεί καρκίνους, και στη νοσηλεία χρησιμοποιείται πυρηνική ενέργεια. Ασφυκτι-ούμε από την απώλεια οποιουδήποτε ελέγχου, οποιασδήπο-τε πρωτοβουλίας πάνω στις ζωές μας, και το ιατρικό νοσο-κομειακό σύστημα επιβάλλει στους ασθενείς να υπακούουν τυφλά στις διαταγές του.
Η έννοια της υγείας δεν έχει κανένα νόημα όταν η σκλα-βιά είναι γενικευμένη. Η παραγωγή καινούργιων εμπορευ-μάτων αναπτύσσεται υποβαθμίζοντας την ύπαρξη του αν-θρώπου και του περιβάλλοντός του. To χρήμα είναι αυτό που κινεί τον κόσμο, δεν γλιτώνει τίποτα και κανένας απ' αυτό. To καθετί προορίζεται, σε μια δεδομένη στιγμή, να μετατραπεί σε μια ορισμένη ποσότητα χρημάτων, είτε πρό-κειται για την ποιότητα του αερα, του νερού ή ακόμη και για την υγεία των ατόμων. Κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από αυτήν τη λογική: όλοι γινόμαστε θύματα της χρόνιας αδυναμίας μας.
Σ' αυτό το τεράστιο εργαστήριο που είναι ο κόσμος του εμπορεύματος, η ιατρική έχει ένα ρόλο στρατηγικό. Στην προσπάθειά της να πολεμήσει την αρρώστια, αιπή την ασυ-νείδητη διαμαρτυρία του υποκειμένου, η ιατρική συντηρεί το μυστικό της εξαθλίωσης των ανθρώπων.
* Εταιρεία φαρμακευτικών προϊόντων. (Σ.τ.μ.)

55
Η ιατρική αποτελεί φέουδο του εμπορίου, και το κράτος επί-σης, σε σημείο που δεν μπορούν να διατείνονται πια ότι προ-στατεύουν όσους προστρέχουν στις υπηρεσίες τους. Κάθε αλητεία είναι πλέον νόμιμη: μεταγγίζουν εσκεμμένα μολυ-σμένο αίμα στους αιμοφιλικούς και έχουν φτάσει μάλιστα σε τέτοιο σημείο κυνισμού ώστε να εξασφαλίζουν εκ των προτέρων ότι δεν θα υποστούν κυρώσεις. Δεν περνάει ούτε μια βδομάδα χωρίς να αναφερθεί στον τύπο ένα καινούργιο αίσχος του ιατρικού σώματος ή των φαρμακευτικών εται-ρειών (και αυτά δεν είναι παρά μόνο η κορυφή του παγό-βουνου), που να επιβεβαιώνει το γεγονός ότι οι επιταγές του εμπορίου εξαφανίζουν ξεδιάντροπα κάθε άλλη αξία, ότι η ιατρική σκοτώνει.
Η κούρσα της έρευνας, που γίνεται σύμφωνα με τις με-θόδους του πιο οξυμένου εμπορικού ανταγωνισμού, δεν επι-τρέπει παρά μόνο τη φυγή προς τα μπρος (το να επανερχό-μαστε σε μια έρευνα που έγινε πριν από πέντε χρόνια είναι αρχαιολογία!). Ο προσανατολισμός της έρευνας δεν ανήκει εφεξής στην επιστήμη - γεγονός που οδηγεί, την ιατρική ειδικά, σε μια οπισθοχώρηση προς τον εμπειρισμό. Αιπή η πραγματική οπισθοδρόμηση της γνώσης συγκαλύπτεται από τη χρήση ενός τεχνολογικού υπερεξοπλισμού. Η εντυπωσι-ακή δημοσιοποίηση υποτιθέμενων θαυματουργών ανακαλύ-ψεων λειτουργεί όπως η διαφήμιση (ξεχνάμε, ανάμεσα σε δύο διαφημιστικά σποτ, ότι πρόκειται πάντα για τις ίδιες ανεφάρμοστες ανακαλύψεις).
Σ' αντό το σημείο, όλατατερατουργήματαεπιτρέπονται, χωρίς κανένας συγκεκριμένα να ευθύνεται γι' αυτά - τερα-τουργήματα που απορρέουν από μια λογική που τρέφεται από μια σειρά συμβιβασμών. Τα ιατρικά λάθη πολλαιιλασι-άζονται. Τα αποτελέσματα των ερευνών νοθεύονται για να αποσπασθούν επιδοτήσεις, κυριαρχούν τα ψέματα σε όλα τα επίπεδα άσκησης της ιατρικής, πρόκειται για έναν γενικευ-μένο μαφιόζικο νόμο της σια)πής. Ο κόσμος συνηθίζει την τερατωδία των επιπτώσεών του. Στη διάρκεια ενός πολέμου υψηλής τεχνολογίας ένας ολόκληρος πληθυσμός μπορεί να εξαφανιστεί από το πρόσωπο της γης και το μόνο που θα μείνει να είναι η υψηλή τεχνολογία- ή ακόμη μπορούν να ακτινοβολήσουν έναν πληθυσμό με έναν πυρηνικό αντιδρα-
56

στήρα ή να τον αρρωστήσουν με ένα χημικό εργοστάσιο - όπως στο Μποπάλ.*
Όσο περισσότερο η ιατρική είναι υποδουλωμένη στον καπιταλισμό, τόσο περισσότερο έχει το θράσος να επιδει-κνύει τη μεγάλη ανεξαρτησία της συντεχνίας της. Οι γιατροί, μέσα στα εργοστάσια του καρκίνου, είναι κομπάρσοι που τους δείχνουν στους αρρώστους για να τους καθησυχάσουν. Μην τους κάνετε καμία ερώτηση, είναι πολύ υπερήφανοι για την άγνοιά τους, ύστερα από τόσες σπουδές, για σκεφτείτε!
Όπως και σε όλους τους τομείς της κοινωνίας, το χρήμα εμ-φανίζεται ταυτόχρονα παντοδύναμο, να διευθύνει την ιατρι-κή δραστηριότητα, αλλά και να φέρνει σε παντελή αδυναμία τους ανθρώπους που έρχονται αντιμέτωποι με μια αρρώστια. Πολλές μαρτυρίες με βοήθησαν να κατανοήσω τη δραματι-κή αδυναμία των φτωχών να συνοδεύουν κάποιο αγαπημένο τους πρόσωπο μέχρι το τέλος (οωτό που άλλοτε ονομάζαμε «φυσικό θάνατο»). Δεν έχουν το χρόνο, ή τα χρήματα, για να το εμποδίσουν να πεθάνει ανώνυμα, μέσα σ' ένα δωμάτιο νοσοκομείου. Αν έχουν το χρόνο, δεν έχουν τα χρήματα, και, αντίστροφα, αν προσπαθούν να αντισταθμίσουν την απώ-λεια ενός ημερομισθίου με παραπάνω δουλειά, δεν έχουν καθόλου χρόνο. Άλιπο δράμα. Είναι η λογική του χρήμα-τος που επιβάλλει ένα θάνατο αποστειρωμένο, ένα θάνατο που μας διαφεύγει. Στην καθημερινή ζωή αιπή η εξωτερική πίεση εσωτερικεύεται, αφομοιώνεται από το άτομο, το ζευ-γάρι, την οικογένεια. Η ήδη αβέβαιη ισορροπία διαταράσ-σεται ανεπανόρθωτα: πόσα υπερχρεωμένα νοικοκυριά δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα γιατί κάποιος έχει μια σοβαρή αρρώστια; Σήμερα είναι πολυτέλεια να μην πεθαίνεις σε κά-ποιο νοσοκομείο ή γηροκομείο. Ακόμα και οι πιο ευκατά-στατοι δεν ξεφεύγουν απ' αυτήν τη λογική, γιατί γι' αιπούς υπάρχουν πιο ακριβές θεραπείες, που στο τέλος όμως τους αφήνουν επίσης εντελώς κατεστραμμένους.
Σ' αυτά προστίθεται η επαναλαμβανόμενη καθημερινά
* Μια διαρροή της εταιρείας πετροχημικών Union Carbide το 1984 σκό-τωσε χιλιάδες ανθρώπους στην ινδική πόλη Μποπάλ και δημιουργεί ακόμα προβλήματα υγείας στον πληθυσμό. (Σ.τ.μ.)

57
αδυναμία, μπρος σ' έναν επίμονο θάνατο «που έχει αρχίσει πριν το θάνατο». Οι συγγενείς καμιά φορά φτάνουν στο ση-μείο να επιθυμούν μυστικά το τέλος του μαρτυρίου τους, και να αισθάνονται τύψεις γι' αυτό, με αποτέλεσμα πολλοί να καταλήγουν να αρρωστήσουν κι οι ίδιοι. Παρομοίως, ο άρρωστος αισθάνεται ενοχές επειδή αποτελεί τόσο μεγάλο βάρος για τους δικούς του και παύει να μάχεται, για να συ-ντομεύσει τη δοκιμασίατους. Ενδόμυχα, όλοι εύχονται μόνο το τέλος, χωρίς να μιλούν ποτέ γι' οωτό.
Η εξασφαλισμένη, σχεδόν για όλους, κοινωνική ασφάλι-ση είναι απλώς μια αφαίρεση, αφού κάθε κοινοτικός δεσμός έχει εξαφανιστεί από την κοινωνία αφήνοντας τα άτομα μόνα τους, τις οικογένειες αβοήθητες και όλους αντιμέτωπους με την έλλειψη χρήματος, την αδυναμία, τη σιωπή. Έτσι κλείνει τις περισσότερες φορές ο τραγικός κύκλος μιας ύπαρξης υπό το ζυγό του χρήματος. Πεθαίνουμε όπως ζήσαμε. Η ανθρω-πότητα έγινε μια ιδέα ανεφάρμοστη.
To να βρίσκεσαι στο νοσοκομείο σημαίνει να βρίσκεσαι υπό τον βίαια ενισχυμένο ζυγό του κράτους. Η πρώτη αντεπίθε-ση είναι να αρνηθείτε τελείως οποιοδήποτε αίσθημα ενοχής, οποιονδήποτε υπαινιγμό του τύπου: «Μα εσείς προκαλέσα-τε μόνοι σας τον καρκίνο σας». Σιγά σιγά σας στερούν την ίδια σας τη συνείδηση. To να αρνηθείς κάθε ενοχή σημαίνει να συγκεντρώνεις όλη σου τη δύναμη ενάντια σ' αιπήν τη στέρηση, να επιβληθείς σαν άτομο, να δαμάζεις ακόμα και τα συναισθήματά σου - σημαινει επίσης να μάθεις να προ-βλέπεις τις επιθέσεις για να υπερισχύεις. Τέλος, σημαινει να προστατεύεις την ελευθερία σου απέναντι σ' έναν κόσμο που ειδικεύεται στην περιστολή της.
Αρνηθείτε να μπείτε στο πετσί του αρρώστου ή του ενό-χου και θα μπορέσετε να γελάσετε με τους φόβους τους! Αγωνιστείτε ενάντια στη θεραπευτική μανία. Ποιος μπορεί να σας κατανοήσει αν δεν είναι στην κατάστασή σας; Είστε επιθετικοί διότι διεκδικείτε τα αποτέλεσμα των εξετάσεων! Εκβιάζετε!... Διάβολε! Τι διαστρέβλωση!
Μάθετε τη γλώσσα τους, όπως ένας φυλακισμένος μα-θαίνει τον ποινικό κώδικα, για να τους χτυπήσετε στο δικό τους έδαφος. Δύσκολο, πολύ δύσκολο! Η απλή περιέργεια,
58

ακόμα κι αν δεν φανερώνει ανοικτά δυσπιστία, είναι ενο-χλητική, και έχουν τους λόγους τους, αυτοί είναι η εξουσία, θέλουν να αποφύγουν ακόμα και την ιδέα ότι θα μπορούσαν να δεχτούν κρνηκή. To ενδιαφέρον σας για την ίδια την πε-ρίπτωσή σας δεν γίνεται ποτέ αντιληπτό ως δικαιολογημέ-νο ενδιαφέρον, αλλά μόνο ως συναισθηματική εκδήλωση. Τι περιφρόνηση! Για να προστατεύσουν τους γιατρούς απ' αυτήν την άμεση αντιπαράθεση, ειδικοί «στην επικοινωνία», δηλαδή στο ψέμα, θα αναλάβουν να πείσουν τους ασθενείς για την αναγκαιότητα της τάδε ή της δείνα θεραπείας. Φοβε-ρή διαμεσολάβηση!11
Ο αγώνας για να υπάρξουμε είναι αδιαχώριστος από μια στάση εξέγερσης ενάντια στο ιατρικό σύστημα. Αναγκαία προϋπόθεση είναι η συστηματική αμφισβήτηση της εξουσίας του, που πάει μαζί με την απαίτηση νατρυπήσει ο τοίχος του ιατρικού απορρήτου για να οικειοποιηθείτε τις πληροφορίες που διαθέτουν για την περίπτωσή σας. Πρέπει να είμαστε πονηροί με τους ψεύτες, να στήνουμε ενέδρες, να απαιτούμε πριν την εξέταση αντίγραφο της ακτινογραφίας, να κλέβου-με, και κυρίως να μην αφηνόμαστε να εξαπατηθούμε από αυτήν την εχθρική γλώσσα. Στη συνέχεια, να αναζητούμε το διάλογο με άλλους αρρώστους, να ανταλλάσσουμε πλη-ροφορίες, μια στάση εντελώς διαφορετική από αυτήν που περιμένει κανείς από έναν άρρωστο στο νοσοκομείο. Είναι ο μόνος τρόπος για να πολεμήσουμε τη μονομέρεια των προ-ειλημμένων αποφάσεων, η οποία προϋποθέτει την παντελή παθητικότητα, ή απλώς την έλλειψη γνώσεων.
To νοσοκομείο θεωρεί τον άρρωστο αντικείμενο πειρα-ματισμού. Αντίθετα, ο μόνος πειραματισμός που επιτρέπει
11 Προβλέπεται ένας «σύμβουλος επικοινωνίας» που αναλαμβάνει τη βα-ρετή δουλειά να υποδέχεται τον ασθενή. Αλλά η δουλειά του περιλαμβάνει και κάτι ακόμα, για δες! Πρέπει επίσης να δέχεται και τους πλασιέ των εργαστηρίων. Τι φοβερή ευθύνη για τη λεγόμενη επικοινωνία! Να δέχεται, με όλες τις πιέσεις που μπορούμε να φανταστούμε, το μενού με τις θερα-πείες που προτείνουν τα εργαστήρια, για να τις πλασάρει στον άρρωστο, με λεπτό τρόπο, και να τον κάνει να δεχτεί να γίνει πειραματόζωο, δεν είναι κι άσχημα, ε; Να μια διαμεσολάβηση που έλειπε για να επιβάλλουν την υποταγή. «Σύμβουλος επικοινωνίας» γιαταπαιδιά τωνπραιστίων, για τους αρρώστους κ.λπ. Σε κάθε αποτυχία ενός κοινωνικού δεσμού, ένας σύμβου-λος για την... έλλειψη επικοινωνίας.

59
στον άρρωστο να επανοικειοποιηθεί την ατομικότητά του είναι η επικοινωνία της εμπειρίας του, γεγονός που προϋπο-θέτει να έχει φροντίσει από πριν για τα ανοίγματά του στον κόσμο.
Στη Δίκη του Kafka, σκηνοθεσία Orson Welles, ο Joseph Κ. ανακοινώνει στον δικηγόρο του ότι στο εξής θα αναλάβει ο ίδιος την υπεράσπισή του. Ο δικηγόρος, εγγυητής και επω-φελούμενος του γραφειοκρατικού συστήματος που καταδι-ώκει τον Κ., αντιδράει και του λέει: «Μόλις υπογράψατε τη θανατική σας καταδίκη». Βίωσα την ίδια κατάσταση από τότε που αποφάσισα να εγκαταλείψω τη χημειοθεραπεία: «Δεν μπορείτε να κάνετε χωρίς εμάς! Είστε υποχρεωμένη να επιστρέψετε». Με άλλα λόγια: «Μόλις υπογράψατε τη θανατική σας καταδίκη».
Δεν παίρνει κανείς μια τέτοια αιιόφαση για να αποδεχτεί ύστερα τη ρουτίνα της καθημερινής ζωής. Είναι η στιγμή που ξαναβρίσκεις την ενότητα της ζωής σου, την ιστορία σου, τους δικούς σου ανθρώπους, τους πόθους σου.
Ίσως είναι πιο εύκολο να αγωνιζόμαστε εναντίον της νοσηρότητας αιπού του κόσμου, όταν αυτή παιρνει τη δι-πλή μορφή του όγκου και της διαχείρισής του, παρά να μην αφήσουμε να επηρεαστούμε από τους ανθρώπους που μας αγαπούν. Αναζητούμε την αμοιβαία αναγνώριση. Κι όμως, αυτή η αναγνώριση, για την οποία ο Hegel λέει ότι είναι ο πρώτος σκοπός του ανθρώπου, υποβιβάζεται σήμερα σε μια φλούδα θλίψης. Η γενικευμένη υποψία, ο πόλεμος όλων εναντίον όλων, εμποδίζει την προέκταση του εοωτού. To χρήμα συνεχίζει το έργο της αφαίρεσης. Οικειοποιείται όλες τις διαμεσολαβήσεις που είναι ακόμα διαθέσιμες μεταξύ των ανθρώπων. Από δω και πέρα είμαστε μόνοι κι έχουμε έναν ολόκληρο κόσμο απέναντί μας.
1991
ο άπειρο δεν είναι το επέκεινα του πεπερασμένου, είναι η ίδια η κίνηση του πεπερασμένου» (Hegel) - αυτή είναι η πιο επαναστατική φράση που έχω διαβάσει.
Έδωσα βάρος στη ζωή μου για να ελαφρύνω το θάνατό μου. To να ζεις χωρίς κινδύνους σημαίνει ότι επιλέγεις το χειρότερο, δηλαδή το να πεθάνεις φτωχός. Τι είναι η μοίρα, αν όχι αυτή η γραμμή της ζωής, αυτή η προοπτική η καθορι-σμένη από τις αλλεπάλληλες αρνήσεις ήδη από την περίοδο της νεότητάς μου; Να ξαναπαίρνω πίσω το χρόνο, να κλέβω χρήματα, να επινοώ τις κοινωνικές δαπάνες όπως μου αρέ-σει, να επιθυμώ τον πλούτο, να αναγνωρίζω την αλλοτρίω-ση... μαζί με τους φίλους μου. Αυτή ήταν η ζωή μου.
Απέφυγα πολλούς εγκλεισμούς - πρώτ' απ' όλα τη μι-σθωτή εργασία. Στα δεκαπέντε χρόνιαπαρανομίας, απέφυγα τη φυλακή, αλλά όχι την αρρώστια. Δεν θα εγκατέλειπα την ανάγκη να κάνω τη ζωή μου το δικό μου εμπεψικό πείρα-μα για να προστατευθώ από αγωνίες που θα μπορούσαν να αποδειχθούν θανατηφόρες. Απ' αυτή την άποψη, κάλυψα σε μεγάλο βαθμό τις ανάγκες μου. To χρήμα είναι ένας τύραν-νος με τεράστια δύναμη όταν δεν το έχεις - όπως ακριβώς κι όταν το έχεις! Σκέτη αρρώστια.
Με το χρήμα, είχα την καλύτερη και τη χειρότερη εμπει-ρία. Η χειρότερη; Η απομόνωση, ο διαχωρισμός, ο καθένας για τον εοωτό του. Η καλύτερη; Η κλοπή: να οργανώνεσαι για την αιιαλλοτρίωση, να ενώνεις τις δυνάμεις σου με τις δυνάμεις των άλλων για να συγκεντρωθούν τα αιιαραίτητα για τη δράση. Αυτή η διαδικασία αναδεικνύει την κοινότη-τα σκέψης και δράσης επί τω έργω... Κι αυτή η κοινότητα ήταν ο πλούτος που είχα φανταστεί! Που πλέον έβλεπα! Δεν υπάρχει τίποτα πιο συναρπαστικό! Επιτέλους, η γενναιοδω-
«Τ
63
64

ρία πραγματωμένη! Ξανακερδισμένη!
To να στερηθώ τη ζωή μου είναι μεγαλύτερη απειλή από το να πεθάνω. To να στερηθείς την ελευθερία σου υπό τον επαναλαμβανόμενο εκβιασμό ενός πραιναγγελθέντος θανά-του είναι ασύγκριταπιο σοβαρό. Ο εκβιασμός, εδώ, δεν ήταν ο τρόμος του εγκλεισμού -ασύλληπτη απανθρωπιά- αλλά εκείνος, ο εσωτερικός, μιας σταδιακής και μη αναστρέψιμης κατάπτωσης.
Η απόδρασή μου για το τελευταίο μεγάλο παιχνίδι της ζωής μού πρόσφερε μια απεριόριστη οπτική γωνία, χάρη στην οποία ξαναβρήκα το στόχο μου, ενισχυμένη με μια ακατανίκητη βούληση.
«Ελευθερία ή Θάνατος.» Ο θάνατος θέτει το στοίχημα της ελευθερίας. To πεπερασμένο είναι μια στιγμή του απεί-ρου, ξεσηκώνει το πνεύμα, το πνεύμα των εξεγερμένων. To πεπερασμένο τίθεται ως προθεσμία που δίνουμε στο χρόνο. Έτσι, το τέλος περιέχεται στην αρχή και η αρχή στο τέλος. To πεπερασμένο είναι το σημείο από το οποίο ο χρόνος προ-χωράει ανάποδα και κατασκευάζεται, φέρνοντας στο φως, με οωτήν την κίνηση καθ' εαυτήν, το νόημα της ζωής. Χω-ρίς αυτά τα συνειδητά επιλεγμένα σημεία αναφοράς, χωρίς αυτές τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνουμε, η ζωή δεν έχει κανένα νόημα, δεν είναι παρά ένα ατύχημα.
Οι πράξεις των ανθρώπων είναι όπως η κίνηση του 7ΐνεύ-ματος στον κόσμο - όσο περισσότερο προχωρούν προς το στόχο τους, τόσο επιστρέφουν προς τη βάση τους. Σ' αιπή τη διπλή κίνηση ο άνθρωπος βρίσκει την ενότητά του. To φως συνοδεύει οωτή την αργή επανάσταση. Είναι η επιστρο-φή στον μελλοντικό Χρυσό Αιώνα των χιλιαστών, η εκπλή-ρωση της υπόσχεσης που δόθηκε στην αρχή του χρόνου.
«Στο βάθος της ψυχής μας τα ουράνια. Γαλανά δίχως νέφη» (Novalis).
Να πεθάνω στο νοσοκομείο!... Θα ήταν σαν να είχαν κα-τασχέσει το τέλος μου, άρα και τη ζωή μου. Να αφήνεις να κλέψουν τη ζωή και το θάνατό σου! To τέλος της ζωής μου δεν θα έπρεπε να μου διαφύγει, ειδάλλως μαζί της θα χανό-ταν κάθε νόημα που είχε αποκτήσει. Η πιο ουσιαστική στιγ-μή, η στιγμή της νοηματοδότησης, θα μου διέφευγε.

65
«To να ζεις είναι το να αρχίζεις να πεθαίνεις. Η ζωή λει-τουργεί ως διάσταση του θανάτου, υπάρχει σε σχέση με αυ-τόν. Ο θάνατος είναι κατάληξη και αρχή μαζί, αποχωρισμός από τον εαυτό και την ίδια στιγμή πιο στενή ένωση μαζί του. Με το πέρασμα από το θάνατο, ολοκληρώνεται η αναγωγή μας στο θάνατο» (Novalis).
Η στιγμή της νοηματοδότησης είναι η στιγμή της πραγ-μάτωσης. Με τη συνείδηση του τέλους της, η ζωή επιτυγ-χάνει την πληρότητά της. Είναι εκείνη η στιγμή που η ζωή μου γίνεται πραγματικά βίωμά μου, που καταλαβαίνω την οικουμενική της διάσταση.
Θα έχανα επίσης και την αρχή της: ούτε αρχή, ούτε τέλος, τίποτε πια για να θεμελιώσεις την αμοιβαία αναγνώριση.
Ω απανθρωπιά αυτών των ζοφερών καιρών!
To πνεύμα του πολεμιστή ατενίζει το θάνατο, γιατί η ου-σία της δράσης του είναι να διακινδυνεύει τη ζωή με αντάλ-λαγμα την αμοιβαία αναγνώριση. Ο άνθρωπος, υποδουλω-μένος, όσο περισσότερο προσπαθεί να τον αγνοήσει και να τον καταδιώξει μέχρις αφανισμού του, τόσο περισσότερο κυριεύεται από το θάνατο. Τα πάντα γίνονται για να εκμηδε-νίσουν και το παραμικρό ίχνος μαχητικού 7ΐνεύματος. «και αυτή η κοινωνική απουσία του θανάτου είναι ίδια με την κοινωνική απουσίατης ζωής>> (Debord).
Πειραματισμός σημαινει να συλλαμβάνεις τη ζωή ως στοίχημα: μια αρχή κι ένα τέλος. Έτσι η επιτυχία και η αιιο-τυχία παίρνουν μορφή. Αν συλλάβεις τη ζωή μ' αυτόν τον τρόπο, δεν μπορείς να νικηθείς. Στο εξής, όποιες κι αν είναι οι χαμένες μάχες, δεν είναι δυνατή η πανωλεθρία. Η σκέψη του θανάτου είναι ο σύμβουλός σου: παραφυλάει συνωμο-τικά, επισημαινει το παραμικρό λάθος (τι είναι αυτός ο και-νούργιος πόνος;... Προσοχή, κίνδυνος!).
Όταν πια δεν υπάρχει τίποτα από το οποίο να μπορείς να κρατηθείς, όταν πιστεύεις ότι δεν έχεις πια χρόνο, η σκέψη του θανάτου σε υποχρεώνει να στηριχθείς αποκλειστικά στις αποφάσεις σου, σου δίνει το χρόνο σου. Γίνεσαι ο κύριος των επιλογών σου, των προθεσμιών σου, γίνεσαι ο συνετός στρατηγός του εαυτού σου. Σε πιέζει η επείγουσα ανάγκη; Ωραία, πήγαινε λοιπόν με το πάσο σου. Ο χρόνος σού ανή-κει, κάνει πράξη την απόφασή σου. Τίποτα άλλο δε μετράει,
66

δεν μπορείς να στερηθείς τίποτα. Θα έχεις ακόμα και το χρό-νο να τελειοπονήσεις τις λεπτομέρειες του στυλ σου. Μετά την πρώτη σου απόφαση όλα θα έχουν μια λογική αλληλου-χία. Η οπισθοχώρησή σου θα έχει ουσία, η προοπτική σου θα ξεκαθαρίσει, μια καινούργια δύναμη θα μπει σε κίνηση.
Οι επιλογές σου θα είναι πάντα οι καλύτερες, να είσαι σίγουρος γι' αυτό - θα είναι σίγουρα δικές σου.
Απευθύνομαι εδώ σε φίλους που βρίσκονται στη φυλα-κή, στον Georges Courtois και τον Karim Khalki,* τιμώ το πνεύμα τους, τη δύναμή τους. Ένα τέτοιο πνεύμα μου επέ-τρεψε να ξαναβρώ τον εοωτό μου όταν όλα συνωμοτούσαν για το χαμό μου. Ο χρόνος που δεν μου διαφεύγει πια έχει επιβραδύνει τη διαδικασία κατάπτωσης.
Ξαναβρίσκω την ουσία της ζωής μου, το σκοπό μου. Αυτό που κάποτε μου φαινόταν ένατρελό όνειρο, τώρα επαληθεύ-τηκε μεθοδικά, μέχρι το τέλος. Αντιμετωπίζοντας τον κόσμο, από το ένα ποιοτικό άλμα στο άλλο, κατάλαβα, επικοινω-νώντας το, τι είδους δύναμη μπορούσε να απελευθερωθεί. Είναι η δύναμη της εμφάνισης της ανθρωπιάς μου που έφτα-νε ως την πιο βαθιά ικανοποίηση. Ήταν μια ευχαρίστηση που ξεπηδούσε από το άγνωστο, από την αδιαφάνεια ενός κόσμου αναποδογυρισμένου, που δίνει χαρά σε όσους την αναγνωρίζουν. Αιπή η ανθρωπιά είναι και η δική τους. Τώρα πια είναι ορατή γιατί είναι δική μου, εκθαμβωτική. Η πρώτη της ανάγκη: να τη μοιραστώ με άλλους. Η επόμενη: να την επικοινωνήσω στον κόσμο.
Η ιστορία μου θα μπορούσε να είναι κοινότοπη: To να βγεις από το νοσοκομείο πριν από το τελικό στάδιο δεν εί-ναι ιδιαιτεραπρωτότυπο. Είναι ένα μικρό εμπειρικό πείραμα που το έκανα ολόκληρη ιστορία. Θα μου στερούσαν το τέ-λος μου, άρα και τη ζωή μου, από εμένα που την είχα στη-ρίξει όλη πάνω σε μια άρνηση, την άρνηση της αποστέρη-σης! Καθώς επανοικειοποιούμαι το τέλος μου ξαναβρίσκω την αρχική της σημασία, τη λογική της άρνησής μου. Μετά το άσμα της αθωότητας, την παιδική ηλικία, η ζωή μου ξα-
* Για τους Georges Courtois και Karim Khalki βλ. την υποσημείωση στη σελ. 14 (Σ.τ.μ.)

67
νάγινε αυτό που ουσιαστικά ήταν: το άσμα μιας εμπειρίας, ενός πειραματισμού. Αυτή η διάσταση μου προσφέρει μια στρατηγική οπτική.
Ξανασυναντώντας τους φίλους μου, βρήκα τον εαυτό μου να λειτουργεί για τους άλλους ως μια πλήρης και ολο-κληρωμένη διαμεσολάβηση, να λειτουργεί δηλαδή ως αυτό που θα έπρεπε να είναι ο καθένας, και επίσης αυτό που θα έπρεπε να ενθαρρύνεται να είναι. Ανακάλυψα τα προσόντα που μου έλειπαν για να πραγματοποιήσω τις επιλογές μου, για να επιβάλω τη θέλησή μου, ακόμα και με τους φίλους μου, για να μετασχηματίσω το περιβάλλον μου, για να ανα-συνταχθώ, έτσι απλά.
Μπόρεσα να επικοινωνήσω την εμπειρία μου, όλοι την αντιλήφθηκαν, καθένας την αναστοχάστηκε, ξεπήδησαν κοινέςιδέες. Μαζί, φτάσαμε στο ίδιο σημείο: υπάρχει νόημα στην Ιστορία. Μια κοινή αντίληψη θεμελιώνεται και σιγά σιγά παιρνει μορφή, αναδύεται.
Η εποχή που έρχεται δεν έχει και μεγάλη ανάγκη από και-νούργιες θεωρίες. Έχει ανάγκη κυρίως από αποδείξεις διά του παραδείγματος, από μια ανατροπή της προοπτικής, ορα-τή, αισθητή, που να στηρίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια. Χρειάζεται ιδέες και όχι θεωρητικές υποθέσεις πάνω σε ιδέ-ες, χρειάζεται προπαντός να τις εκλεπτύνει εφαρμόζοντάς τις.
Δεν νομίζω ότι είναι ταπεινή η φιλοδοξία να αντιλαμ-βανόμαστε τη δράση μας ως εμπειρία-βίωμα - ως μια κα-τασκευή στο χρόνο και στον κόσμο. Γεννημένη από την επικοινωνία, προϊόν της επικοινωνίας και με στόχο την επι-κοινωνία. Με μια αρχή, ένα τέλος: Γι' αυτό πρέπει να θέ-σουμε, όπως οι χιλιαστές, όπως η Καταστασιακή Διεθνής, ένα σημείο στο χρόνο, μια διορία. Ξεκινώντας απ' αυτό το σημείο αναφοράς, να είμαστε συγχρόνως το υποκείμενο μιας εμπειρίας-πειράματος και η αναγκαία διαμεσολάβηση. Δεν έχουμε πια κανένα σημείο αναφοράς. Πρέπει εμείς να το προσφέρουμε στον εαυτό μας. Μόνο έτσι μπορεί να γεν-νηθεί μια προοπτική.
To λάθοςτηςΚαταστασιακήςΔιεθνούς, που ακολούθησε το λάθος των χιλιαστών, ήταν ότι στοχάστηκαν το είναι ως
68

ήδη υπάρχον, ωςναήταν δεδομένο (βλ. την έννοιατου εκλε-κτού). Όμως δεν υπάρχει πλέον κανένα δέον είναι, αλλά ένα είναι που κατασκευάζεται μέσα στην πιο μεγάλη απόσταση. Έτσι μπορούμε να αντιληφθούμε πώς μεγάλα πράγματα κα-τορθώνονται με τη μεγαλύτερη απλότητα.
To χρήμα είναι το αντίστροφο του πλούτου, μας απομο-νώνει και μας διαιρεί. Είναι η παντοδυναμία της αντικειμε-νικότητας που επιβάλλει το νόμο της. Είναι η πιο μεγάλη αποστασιοποίηση από τον εαυτό μας, η απόλυτη αφαίρεση. To υποκείμενο δεν μπορεί να υπάρξει παρά μόνο κυριεύο-ντας αυτήν την απόσταση. Αιπήν τη στιγμή, το χρήμα είναι η μόνη διαμεσολάβηση. Η λύση δεν είναι οποιαδήποτε ιδεο-λογία, αλλάη έμπρακτη αμοιβαια αναγνώριση. Η φιλοδοξία μας δεν μπορεί παρά να μας οδηγεί στο να κατασκευάζου-με τις φιλίες μας. και μέσα σ' οωτή την ενεργό διαδικασία οικοδόμησης βρίσκουμε τελικά το νόημα αυτού που πάντα ψάχναμε.
14 Αυγούστου 1991
Γράμμα στην Bella
Μάιος 1991
Τίποτα δεν ήταν ακόμα κοντά
κι εγώ δεν ήμουν παρά η μακρινή ηχώ
από τα βάθη του χρόνου και του μέλλοντος.
Novalis
Bella,
Δεν μου είναι ευχάριστο που βλέπεις το επικείμενο τέλος μου ως μια ήττα. Μιλά η φίλη που ήδη υποφέρει που θα με χάσει;
Θέλησα όμως να θεραπευτώ; Η άμυνά μου ήταν να αρ-νηθώ την αρρώστια και ύστερα να πράξω έτσι ώστε μια αρχή που με καθορίζει, ανώτερη από κάθε τυχαίο συμβάν, να λά-βει την απόφαση: Θέλησα να ζήσω εις βάθος, αυτό θέλησα!
Κατάφερα το στόχο μου, δηλαδή να μη χάσω το μυαλό μου ό,τι κι αν συμβεί. Στρατηγικά, κατάφερα μια διπλή νίκη. Νίκησα τους «καρκινόμπατσους>> που ήθελαν να πολιορκή-σουν τα συναισθήματά μου, καλλιεργώντας απέναντί τους μια εξαίσια αδιαφορία. Μπόρεσα εγκαίρως(;) να διακόψω το δεσμό με την ιατρική, μ' αυτόν τον κόσμο που παρατοίίζεται από τους καρκίνους και τα άλλα σκατά που μας σερβίρει. Η ιατρική είναι μια γραφειοκρατία που κρύβει την άγνοιά της σαν κρατικό απόρρητο.
Κι έπειτα, είχα να κάνω με τους «μπατσοκαρκίνους», αυτά τα υγιή καθίκια που τόσα χρόνια με παρακολουθού-σαν, χωρίς ντροπή και δυσκολία: ούτε κι αυτοί κατάφεραν να με απομονώσουν. Α! Ακόμη και από μακριά, οι φίλοι μου ήταν μαζί μου.
69


και ακόμη καλύτερα, τι πολυτέλεια, τι υπέρτατη από-λαυση, οργάνωσα το τέλος μου με τους φίλους μου σαν μια κατάσταση που την κατασκευάζουμε εμείς. Η ημερομηνία του αποχωρισμού μας αποφασίστηκε, το σημείο συμφωνίας μέσα στο χρόνο είναι σημάδι για μια αναχώρηση: τέλος και αρχή μαζί. Θα υπάρχω στο μέλλον των φίλων μου, στους κοινούς προσανατολισμούς τους. Λέω «εμείς» μιλώντας για ένα χρόνο που δεν θα υπάρχω πια. Να πώς σχετικοποιείται η ιδέα του θανάτου όταν γίνεται κοινά αποδεκτός.
Αυτή η ημερομηνία, επιλεγμένη λίγο-πολύ αυθαίρετα, πρέπει να ιδωθεί σαν ένα ποιοτικό όριο που θέτουμε από κοινού, πέρα από το οποίο θα ήταν ιεροσυλία να περάσου-με.
Εδώ βρισκόμαστε στον αντίποδα της έννοιας της αυτοκτο-νίας, μιας πράξης μοναχικής κι απελπισμένης, αποτυχία και ήττα μαζί, όπου εκμηδενίζονται όλα όσα το άτομο μπόρε-σε να πιστέψει. Αποφασίζοντας τον τρόπο του θανάτου μου μαζί με άλλους και όχι ιδιωτικά, υπερβαινω την απλή επιβε-βαίωση της ατομικής μου ελευθερίας και αντιτίθεμαι σε μια διαδικασία φθοράς (του κόσμου, του σώματός μου) που μου διαφεύγει, μια διαδικασίατην οποίαη θέλησή μου, από μόνη της, δεν θα μπορούσε να ανατρέψει.
Η ελευθερία που εκφράζω είναι η ελευθερία μιας συγκεκρι-μένης ατομικότητας, στενά δεμένη με την ελευθερία των άλ-λων, μια κοινωνική ελευθερία. Αποτελώ μια ζωντανή από-δειξη ότι ζούμε μόνο αν επικοινωνούμε.
Η ελευθερία μου;
Ούτε νίκη Ούτε ήττα
Είμαι σίγουρη για τους φίλους μου
rnpv *-
H Andrea πέθανε την ημερομηνία που επέλεξε: Στις 15 Αυγούστου 1991.
rea μαθαΐνε;. xc .1985
χήμ νΐοθεροπε ί ι.
Γον C ρα£α; ικ
: !θπ που είχε
I : λ
περ'ί ί
ι · "· νοοοκ -)ΐι- ι; κ
30Uv5df '-·_ι_. μί • ι' βθ
.'3ε ελι:ίδα όχι μπορει να 5U L950, χης προχείνουν ία* npavya ιοιεί λοιπόν μια από καιρό, δηλαδή να ακό και. ιαχρακό ι ΐι L5aa trv πρωχοβουλΐα χου
--. ι ciia γράμμαχα, χο ένα ι,··..'.:·. ο~η φίλη χης Bella.
_<οη οχον ανφνα
ιναίηχωνχαο σ
/ο>να χης - όχι σχην
:ην εξαιρεχική περίπχωοη
I :ς των Ο'έ Cangace'ixos στη γαλλιχή έκδοση
ι'ράφί":. με παθος, ίίηχχεΐ-ρώνχας μια βιωμαχική ατο οόλο χης ιαχρικής κοι χης ι|ΐ ις yevlKotepci αχην εν»π&ρευμαχ:-κή Koivtjvia. ιι ). oxr. ' ■. ι. - ι : ίρρώοτ.ιος και σ~η μεχαχροηή π or. 'ούμμαχο' /.. ει ι να ριοκάρει προκειμένου
,Ό μην οχ>.| ηθ ! ■ ~ης ζωής χης αλλά και χου
θανάχο;; χης. Ο ανώνας tnx; χαρχογραφεί μια χώρα όπου > ■ θάναχος δενέχει r._a εξουαΐα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου